NguyetSan.comNguyệt San
Tập san, đặc san trường học

Đặc san xuân của trường: đề tài Tết cho học sinh, chuyên mục và lịch trước kỳ nghỉ

Làm đặc san xuân ở trường: chọn đề tài Tết để học sinh viết chuyện thật, chia chuyên mục, gom bài trong mùa thi học kỳ và phát trước kỳ nghỉ.

Vietnamese students seen from behind folding handmade paper apricot blossoms beside stacks of blank booklets in a bright classroom in Can Tho, yellow and red tones

Đặc san xuân của trường là số tập san ra trước kỳ nghỉ Tết, gom bài viết, tranh, ảnh của học sinh và thầy cô về Tết, về một năm đã qua và năm sắp tới. Điểm khó riêng của số này là thời gian: mùa làm bài trùng với mùa kiểm tra học kỳ một, và số phải phát trước khi học sinh nghỉ, nên lịch thường ngắn hơn đặc san 20/11.

Nguy cơ thứ hai là nội dung: nếu không định hướng, đặc san xuân dễ thành một cuốn toàn lời chúc và thơ vần giống nhau. Bài này gợi ý cách đặt đề tài để học sinh kể chuyện Tết thật của gia đình mình, cách chia chuyên mục, cách gom bài khi mọi người đang ôn thi, và vài điều cần giữ khi viết về phong tục của những gia đình khác nhau. Ví dụ trong bài là ví dụ giả định.

Đề tài Tết để học sinh viết chuyện thật

Đề tài "Cảm nghĩ về ngày Tết" cho ra những bài giống nhau vì nó không hỏi gì cụ thể. Đề tài tốt đặt người viết vào một việc, một nơi, một người. Ví dụ giả định cho các khối khác nhau: "Việc nhà mình làm vào ngày cuối năm", "Món ăn Tết chỉ bà mình nấu được", "Chuyến về quê dài nhất", "Người làm việc trong lúc mọi người nghỉ Tết", "Một thứ mình muốn giữ lại từ năm cũ".

Đề tài về người làm việc ngày Tết thường cho bài hay bất ngờ: học sinh phỏng vấn cô bán hoa ở chợ, chú lái xe khách, người thân làm ở bệnh viện, và nhận ra Tết của nhiều người không giống Tết trên bưu thiếp. Đề tài về một thứ muốn giữ lại giúp các bạn lớn tuổi hơn viết về bản thân mà không phải tổng kết thành tích.

Cũng nên có đề tài cho người không đón Tết theo cách quen thuộc: bạn có cha mẹ ở xa, bạn sống với ông bà, bạn có gia đình thuộc dân tộc có lễ đón năm mới vào thời điểm khác. Một đặc san xuân của cả trường nên có chỗ cho các câu chuyện đó, viết với sự tôn trọng, không biến khác biệt thành chuyện lạ để kể.

Chuyên mục gợi ý cho đặc san xuân

Chuyên mục cho số xuân có thể khác các số thường, nhưng nên giữ vài mục quen của tập san để người đọc nhận ra. Một số gợi ý:

  • Năm qua ở trường: sáu đến mười việc đáng nhớ của trường trong năm, mỗi việc hai ba câu, viết bằng giọng học sinh.
  • Tết nhà mình: bài viết ngắn của học sinh về một việc, một món ăn, một người trong ngày Tết của gia đình.
  • Phỏng vấn ngày cuối năm: hai ba cuộc trò chuyện với người làm việc trong dịp Tết.
  • Thầy cô kể Tết ngày xưa: thầy cô hay nhân viên lớn tuổi kể Tết thời còn đi học.
  • Góc sáng tác xuân: thơ, truyện ngắn, tranh về mùa xuân.
  • Tranh của các em nhỏ: chủ đề cành mai, cành đào, phiên chợ, bữa cơm.
  • Trò chơi đầu năm: câu đố, ô chữ về chuyện trong trường, tự làm, không chép.
  • Lời nhắn đầu năm: một trang ngắn lời nhắn của học sinh gửi bạn bè, thầy cô, đã chọn lọc.

Mục lời nhắn nên giới hạn số trang ngay từ đầu, nếu không nó sẽ phình ra chiếm nửa cuốn. Một trang, chọn lời nhắn có chi tiết riêng thay vì lời chúc chung, là đủ.

Lịch làm số xuân khi trùng mùa thi

Ví dụ giả định với kỳ nghỉ Tết bắt đầu vào cuối tháng Giêng dương lịch. Bạn dịch các mốc theo lịch nghỉ thực tế của trường mỗi năm:

  1. Cuối tháng 11: ngay sau đặc san 20/11, ban biên tập họp rút kinh nghiệm và chốt đề tài, chuyên mục cho số xuân.
  2. Đầu tháng 12: gửi thông báo nhận bài và phiếu đồng ý; phân công phỏng vấn, giao trước để các bạn làm khi rảnh.
  3. Giữa tháng 12: hạn nộp bài, trước tuần kiểm tra học kỳ; ban biên tập đọc vòng một và trả bài.
  4. Trong tuần kiểm tra: ban biên tập nghỉ, chỉ thầy cô phụ trách và bạn trình bày làm bản nháp nếu có thời gian.
  5. Đầu tháng Giêng: tác giả sửa bài, đọc soát, in thử, sửa.
  6. Khoảng hai tuần trước nghỉ Tết: gửi in, dự phòng vì nhà in thường đông việc cuối năm.
  7. Tuần trước nghỉ: phát cho các lớp, lưu bản vào tủ lưu trữ.

Điểm mấu chốt là dời hạn nộp bài lên trước mùa thi. Hạn nộp rơi vào tuần thi thì bài sẽ đến muộn, ngắn và vội, còn ban biên tập phải chọn giữa ôn bài và làm báo.

Phỏng vấn người làm việc ngày Tết: cách hỏi cho học sinh

Mục phỏng vấn thường là phần đọc được nhất của số xuân, nhưng học sinh cần được chuẩn bị trước khi đi hỏi. Một trình tự gọn cho nhóm phỏng vấn hai ba bạn:

  1. Chọn người được hỏi gần gũi và an toàn: người thân, hàng xóm quen, người bán hàng ở chợ gần nhà, nhân viên của trường. Học sinh nhỏ đi phỏng vấn người lạ phải có cha mẹ hay thầy cô đi cùng.
  2. Xin phép trước, nói rõ bài sẽ đăng trong đặc san của trường, đọc trong trường, và hỏi người đó muốn ghi tên đầy đủ, chỉ ghi tên gọi, hay không ghi tên.
  3. Chuẩn bị năm sáu câu hỏi mở, ví dụ: "Ngày Tết của cô bắt đầu từ lúc mấy giờ?", "Việc nào trong dịp Tết vất vả nhất?", "Có lần Tết nào cô nhớ mãi không?". Tránh hỏi thu nhập, tránh hỏi chuyện gia đình riêng.
  4. Ghi chép hoặc ghi âm khi người được hỏi đồng ý; ghi lại nguyên câu nói hay nhất, không tự thêm chữ vào miệng người khác.
  5. Viết bài trong vòng hai ngày khi còn nhớ, rồi đọc lại cho người được phỏng vấn nghe hoặc gửi cho họ xem trước khi nộp ban biên tập.
  6. Gửi người được phỏng vấn một cuốn đặc san khi phát hành, kèm lời cảm ơn của nhóm.

Bước đọc lại cho người được phỏng vấn là bước học sinh hay bỏ, vì ngại. Nhưng đó là bước giữ cho bài đúng và giữ được lòng tin: người lớn được hỏi sẽ sẵn lòng trả lời các nhóm năm sau khi biết lời mình được ghi lại cẩn thận.

Viết về phong tục mà không áp một khuôn cho mọi nhà

Tết mỗi nhà một khác. Có nhà gói bánh, có nhà mua; có nhà về quê, có nhà ở lại thành phố; có nhà sum họp đông đủ, có nhà thiếu người. Ban biên tập nên tránh bài viết hay lời giới thiệu ngầm coi một kiểu Tết là chuẩn, khiến các bạn có hoàn cảnh khác thấy mình lạc lõng.

Đúng sự thật về phong tục. Khi bài giải thích ý nghĩa một tục lệ, ban biên tập nên đối chiếu với sách tham khảo về văn hoá dân gian trong thư viện trường, hoặc nhờ thầy cô dạy văn, sử đọc lại. Nếu có nhiều cách giải thích khác nhau, viết rõ là có nhiều cách hiểu.

Không biến đặc san thành nơi bàn chuyện tín ngưỡng. Đặc san trường viết về Tết như sinh hoạt văn hoá gia đình và cộng đồng: món ăn, việc nhà, thăm hỏi, chợ Tết. Những nội dung thuộc về niềm tin riêng của từng nhà nên để gia đình tự giữ.

Cẩn trọng với chuyện tiền mừng tuổi. Bài viết về lì xì dễ trượt sang so sánh ai được nhiều, ai được ít. Ban biên tập nên hướng đề tài sang ý nghĩa, cách tiêu, hoặc chuyện được nhận và đem cho, và bỏ con số cụ thể.

Ảnh trong nhà riêng cần đồng ý của cả nhà. Học sinh gửi ảnh Tết của gia đình mình thường có ảnh ông bà, anh chị em. Phiếu đồng ý của học sinh chưa đủ cho người khác trong ảnh; nên chọn ảnh không rõ mặt hoặc ảnh cảnh vật.

Bìa và trình bày số xuân: nên và tránh

Bìa đặc san xuân là trang được nhìn nhiều nhất. Một số lựa chọn thường gặp và lưu ý:

Lựa chọnNênTránh
Tranh bìaTranh của học sinh, có ghi tên tác giả bên trong nếu được đồng ýẢnh lấy trên mạng không rõ nguồn
Màu sắcHai ba màu chủ đạo, chữ tối trên nền sángChữ vàng trên nền đỏ khó đọc khi in
Hình ảnh TếtCảnh quen thuộc ở địa phương: chợ, sân trường, bữa cơmHình rập khuôn lặp lại năm nào cũng như nhau
Tên sốTên tập san kèm "Số xuân" và năm họcChỉ ghi năm âm lịch, mười năm sau khó tra
Trang trongGiữ khung trình bày của tập san thườngĐổi toàn bộ phông chữ, khó đọc

Việc ghi cả năm học trên bìa giúp ích cho lưu trữ: một cuốn ghi tên năm âm lịch sẽ trùng với cuốn của mười hai năm sau, còn năm học thì không trùng.

Sau kỳ nghỉ: dùng lại những gì đã gom

Đặc san xuân thường nhận nhiều bài hơn số trang, nhất là thơ và tranh. Những bài chưa đăng không nên bị bỏ quên trong một thư mục. Nếu tác giả đồng ý, ban biên tập có thể dùng ở số tập san đầu học kỳ hai, dán ở góc trưng bày của thư viện, hoặc đưa vào báo tường của lớp.

Những cuộc phỏng vấn người làm việc ngày Tết, những câu chuyện thầy cô kể về Tết ngày xưa, là tư liệu quý cho nhiều năm sau. Ban biên tập nên lưu bản ghi phỏng vấn đầy đủ, không chỉ bản đã cắt để đăng, kèm phiếu đồng ý của người được phỏng vấn, trong hồ sơ của số đó.

Một số trường còn dùng số xuân làm cầu nối với cựu học sinh: gửi bản điện tử cho các khoá cũ qua thầy cô còn liên lạc, kèm lời mời góp bài cho số sau. Việc này chỉ làm khi phiếu đồng ý của các tác giả trong số đã cho phép chia sẻ ra ngoài trường; nếu chưa, gửi riêng các trang không có ảnh và tên học sinh đang học.

Cuối cùng, buổi họp đầu học kỳ hai nên dành mười lăm phút để ghi lại những gì đã vướng trong mùa làm số xuân: hạn nộp có hợp lý không, nhà in có kịp không, chuyên mục nào thiếu bài. Năm sau, ban biên tập mới sẽ đọc những ghi chép này trước khi chốt lịch.

Câu hỏi thường gặp

Đặc san xuân có nên làm dày hơn tập san thường không?

Không bắt buộc. Nhiều trường giữ đúng độ dày quen thuộc, chỉ đổi bìa và chuyên mục. Nếu muốn dày hơn, chỉ nên thêm khi đã có bài chất lượng và lịch in cho phép, vì số xuân bị kẹp giữa mùa thi và kỳ nghỉ.

Học sinh viết về gia đình khó khăn ngày Tết có nên đăng không?

Có thể đăng nếu tác giả và cha mẹ đồng ý, và bài viết không làm lộ chuyện riêng mà gia đình không muốn người khác biết. Thầy cô phụ trách nên trò chuyện riêng với tác giả, có thể đăng không ghi tên đầy đủ.

Có nên in lời chúc Tết của từng lớp không?

Nếu in, nên giới hạn mỗi lớp một hai câu trong một trang chung. Lời chúc chiếm nhiều trang sẽ đẩy bài viết có nội dung ra ngoài. Ban biên tập có thể khuyến khích lời chúc có một chi tiết riêng về lớp mình.

Đặc san xuân phát sau Tết có được không?

Được, nhưng nên đổi tinh thần thành số đầu năm mới, với bài nhìn lại kỳ nghỉ và kế hoạch học kỳ hai. Đặc san xuân phát sau Tết mà vẫn chúc đón Tết sẽ lạc thời điểm, người đọc ít mở ra.

Làm sao tránh thơ chép trong số xuân?

Dặn rõ trong thông báo rằng chỉ nhận thơ tự sáng tác, và ban biên tập tra thử những câu nghe quen. Khi phát hiện bài chép, trao đổi riêng với tác giả, giải thích lý do không đăng, và mời bạn ấy viết lại bằng trải nghiệm thật của mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138