Khi bản tin tháng rơi vào thư rác, nguyên nhân hiếm khi nằm ở một chữ “cấm” nào trong nội dung; phần lớn đến từ ba chỗ: hộp thư gửi chưa chứng minh được mình là ai, danh sách người nhận có nhiều địa chỉ chết hoặc người không muốn nhận, và người đọc đã từng đánh dấu thư của bạn là thư rác. Sửa đúng ba chỗ này thường giải quyết được phần lớn vấn đề.
Bài này viết cho người làm bản tin không chuyên kỹ thuật. Phần nào cần người quản trị tên miền hay quản trị hộp thư của tổ chức làm, bài sẽ nói rõ để bạn biết cần nhờ ai và nhờ việc gì. Cách các bộ lọc thư rác hoạt động không được công bố đầy đủ và thay đổi theo thời gian, nên mọi điều dưới đây là nguyên tắc chung, không phải công thức đảm bảo.
Bộ lọc thư rác nhìn vào những gì
Mỗi dịch vụ thư có bộ lọc riêng và không công khai chi tiết cách chấm. Tuy vậy, những nhóm tín hiệu chính đã được nói tới rộng rãi trong tài liệu hướng dẫn của các bên cung cấp. Nhóm thứ nhất là danh tính người gửi: thư có thật sự đến từ tên miền nó tự nhận không, tên miền đó có lịch sử gửi thư sạch không. Nhóm thứ hai là phản ứng của người nhận: bao nhiêu người mở, trả lời, chuyển vào hộp chính, và bao nhiêu người đánh dấu là thư rác.
Nhóm thứ ba là chất lượng danh sách: tỉ lệ địa chỉ không tồn tại, gửi tới những hộp thư bỏ hoang lâu năm. Nhóm thứ tư mới là nội dung: thư chỉ có một tấm ảnh lớn mà gần như không có chữ, đường dẫn trỏ tới những trang có tiếng xấu, tiêu đề viết hoa toàn bộ và đầy dấu chấm than, tệp đính kèm nặng hoặc lạ.
Thứ tự trên không phải ngẫu nhiên. Nhiều người làm bản tin dồn sức sửa nội dung, bỏ bớt chữ “miễn phí”, “khuyến mãi”, trong khi vấn đề thật nằm ở tên miền chưa xác thực hoặc danh sách cũ. Hiểu bộ lọc nhìn vào đâu giúp bạn sửa đúng chỗ và không mất công đoán mò.
Xác thực tên miền gửi: việc nhờ người quản trị kỹ thuật
Vì sao cần. Khi bản tin gửi từ một địa chỉ có tên miền riêng của tổ chức, bộ lọc sẽ kiểm xem máy chủ gửi có được tên miền đó cho phép không. Nếu chưa khai báo, thư trông giống như ai đó đang giả danh tổ chức của bạn, và bộ lọc có lý do để nghi ngờ.
Ba bản ghi thường được nhắc tới. Trong cấu hình tên miền, có ba loại bản ghi hay được nói tới với tên viết tắt SPF, DKIM và DMARC. Nói đơn giản: một bản ghi khai báo những máy chủ nào được gửi thư thay tên miền, một bản ghi gắn chữ ký số vào thư để chứng minh thư không bị sửa dọc đường, và một bản ghi nói cho bên nhận biết phải làm gì với thư không vượt qua hai kiểm tra kia.
Ai làm. Đây là việc của người quản trị tên miền hoặc người phụ trách kỹ thuật của tổ chức, làm theo hướng dẫn của công cụ gửi thư đang dùng. Người làm bản tin chỉ cần biết để hỏi: tên miền gửi bản tin đã khai báo đủ ba bản ghi đó cho công cụ gửi thư hiện tại chưa.
Khi dùng hộp thư miễn phí. Nếu bản tin gửi từ hộp thư của dịch vụ thư miễn phí, phần xác thực do nhà cung cấp lo, nhưng hộp thư đó thường bị giới hạn số người nhận mỗi ngày và không hợp để gửi hàng loạt. Gửi số lượng lớn từ hộp thư cá nhân là một nguyên nhân phổ biến khiến thư bị chặn.
Yêu cầu với người gửi số lượng lớn đang chặt hơn
Một số nhà cung cấp hộp thư lớn trong vài năm gần đây đã công bố yêu cầu chặt hơn với những ai gửi nhiều thư mỗi ngày tới người dùng của họ: tên miền gửi phải được xác thực, thư phải có cách huỷ nhận dễ dàng, và tỉ lệ người nhận đánh dấu thư rác phải giữ ở mức thấp. Ngưỡng cụ thể và cách áp dụng khác nhau giữa các bên và có thể thay đổi, nên bạn cần đọc tài liệu hiện hành của công cụ gửi thư và của các dịch vụ thư mà người đọc dùng nhiều.
Với bản tin cộng đồng vài trăm người, có thể bạn chưa chạm tới mức “số lượng lớn” theo định nghĩa của các bên. Nhưng tinh thần của các yêu cầu đó đúng cho mọi bản tin: chứng minh mình là ai, cho người đọc lối ra dễ dàng, và chỉ gửi tới người muốn nhận. Làm đúng ba điều đó từ đầu thì khi danh sách lớn lên, bạn không phải sửa lại cả hệ thống.
Cũng nên tránh những “mẹo” lan truyền như đổi liên tục hộp thư gửi, chèn chữ ẩn, viết sai chính tả cố ý để qua bộ lọc. Những cách đó có thể có tác dụng một hai lần nhưng khiến danh tính người gửi càng đáng ngờ hơn về lâu dài.
Triệu chứng và nguyên nhân hay gặp
Bảng dưới gom các triệu chứng người làm bản tin thường gặp, kèm nguyên nhân khả dĩ và hướng xử lý. Đây là gợi ý để khoanh vùng, không phải chẩn đoán chắc chắn.
| Triệu chứng | Nguyên nhân khả dĩ | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Thư vào thư rác ở mọi dịch vụ thư | Tên miền gửi chưa xác thực, hoặc máy chủ gửi có tiếng xấu | Nhờ người quản trị kiểm ba bản ghi xác thực; xem lại công cụ gửi |
| Chỉ vào thư rác ở một dịch vụ thư | Người dùng dịch vụ đó từng đánh dấu thư rác nhiều; bộ lọc riêng khắt khe hơn | Dọn danh sách, nhờ vài người đọc chuyển thư về hộp chính |
| Đột ngột vào thư rác sau nhiều số ổn | Gửi tới danh sách cũ, nhiều địa chỉ lỗi; đổi công cụ hay tên miền gửi | Rà lại thay đổi gần nhất; dọn địa chỉ chết |
| Số đầu tiên đã vào thư rác | Hộp thư gửi mới, chưa có lịch sử; danh sách gom chưa xin đồng ý | Gửi cho nhóm nhỏ trước, tăng dần; hỏi lại đồng ý |
| Một số người không nhận được, không có thư báo lỗi | Thư bị lọc hoặc bị máy chủ cơ quan bên nhận chặn | Nhờ người nhận kiểm thư rác và hỏi bộ phận kỹ thuật bên họ |
Nếu không chắc nguyên nhân, hãy đổi từng thứ một và theo dõi qua hai ba số. Sửa nhiều thứ cùng lúc khiến bạn không biết thứ gì đã có tác dụng.
Dọn danh sách và làm ấm hộp thư gửi mới
Danh sách bẩn là nguyên nhân phổ biến thứ hai sau tên miền chưa xác thực. Nếu bản tin vừa bắt đầu hoặc vừa đổi hộp thư gửi, cần thêm một bước làm ấm, tức là để hộp thư mới xây dần lịch sử gửi thư tốt.
- Gỡ mọi địa chỉ đã báo lỗi không tồn tại trong các số trước.
- Tạm ngưng gửi tới những địa chỉ không có dấu hiệu tương tác nào trong thời gian dài, nếu công cụ cho biết điều đó; gửi riêng cho họ một lá thư hỏi có còn muốn nhận không.
- Với hộp thư gửi mới, số đầu chỉ gửi tới nhóm người đọc tích cực nhất, những người hay trả lời hoặc đã chủ động đăng ký gần đây.
- Các số tiếp theo tăng dần số người nhận thay vì gửi cả danh sách ngay lập tức.
- Trong thư đầu, mời người đọc thêm địa chỉ gửi vào danh bạ hoặc chuyển thư về hộp chính nếu thấy nó trong thư rác.
- Theo dõi thư báo lỗi và yêu cầu huỷ sau mỗi lần gửi, xử lý ngay trước số sau.
Việc làm ấm nghe phức tạp nhưng với bản tin tháng thì khá tự nhiên: mỗi tháng chỉ gửi một lần, nhịp đó vốn đã chậm và đều. Điều cần tránh là gom một danh sách lớn chưa ai hỏi ý kiến rồi gửi một lần tới tất cả.
Nội dung: những thói quen khiến thư trông giống thư rác
Nội dung không phải nguyên nhân hàng đầu, nhưng vẫn góp phần. Một bản tin cộng đồng hay nội bộ dễ tránh những thói quen sau:
- Cả bản tin là một tấm ảnh lớn chụp trang dàn trang, gần như không có chữ trong thân thư.
- Tiêu đề viết hoa toàn bộ, nhiều dấu chấm than, hoặc hứa hẹn kiểu quảng cáo không khớp nội dung.
- Quá nhiều đường dẫn, nhất là đường dẫn rút gọn khiến không ai biết nó trỏ đi đâu.
- Tệp đính kèm nặng, hoặc dạng tệp ít gặp mà bộ lọc thường nghi ngờ.
- Thiếu dòng chân thư nói ai gửi, vì sao người đọc nhận được và cách huỷ nhận.
- Nội dung giống hệt nhau qua nhiều số, chỉ đổi ngày tháng.
Sửa những điểm này cũng làm bản tin dễ đọc hơn cho người thật, nên đây là việc đáng làm dù bộ lọc có để ý hay không.
Nhờ người đọc giúp mà không làm phiền
Phản ứng của người đọc là tín hiệu mạnh với nhiều bộ lọc. Khi người nhận chuyển thư từ thư rác về hộp chính, thêm địa chỉ gửi vào danh bạ hoặc trả lời thư, các bộ lọc thường hiểu rằng người này muốn nhận thư từ bạn. Vì vậy, một lời nhắn ngắn trong tin báo ở nhóm chat hay ở buổi họp, kiểu “nếu không thấy bản tin tháng này, xin kiểm mục thư rác và chuyển về hộp chính”, có tác dụng thật.
Nhưng đừng biến lời nhờ thành chiến dịch. Nhắc một lần khi bắt đầu hoặc khi vừa đổi hộp thư gửi là đủ. Nếu tháng nào cũng phải nhắc, vấn đề nằm ở gốc, tức là tên miền hoặc danh sách, và cần được sửa ở đó.
Với bản tin nội bộ cơ quan, thư bị chặn đôi khi nằm ở máy chủ thư của chính cơ quan, nhất là khi bản tin gửi từ một công cụ bên ngoài. Trường hợp này, cách nhanh nhất là nhờ bộ phận kỹ thuật nội bộ thêm công cụ gửi vào danh sách được phép, thay vì nhờ từng nhân viên tự chuyển thư.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bản tin của nhóm lại vào thư rác dù nội dung không có gì xấu?
Bộ lọc không chỉ đọc nội dung. Danh tính người gửi, chất lượng danh sách và phản ứng của người nhận thường quan trọng hơn. Tên miền gửi chưa xác thực hay danh sách có nhiều địa chỉ chết đều có thể đẩy thư vào thư rác.
SPF, DKIM, DMARC là gì và ai phải làm?
Đó là ba loại bản ghi trong cấu hình tên miền giúp chứng minh thư thật sự đến từ tổ chức của bạn. Người quản trị tên miền hoặc người phụ trách kỹ thuật làm theo hướng dẫn của công cụ gửi thư, người làm bản tin chỉ cần hỏi đã khai báo đủ chưa.
Bỏ các chữ như miễn phí, khuyến mãi có giúp tránh thư rác không?
Giúp rất ít nếu nguyên nhân thật là tên miền chưa xác thực hay danh sách bẩn. Nên kiểm danh tính người gửi và chất lượng danh sách trước, rồi mới xem tới nội dung.
Hộp thư gửi mới có nên gửi cả danh sách ngay số đầu không?
Không nên. Hộp thư mới chưa có lịch sử gửi thư, gửi một lúc tới cả danh sách dễ bị nghi ngờ. Nên gửi cho nhóm người đọc tích cực trước rồi tăng dần số người nhận qua vài số.
Nhờ người đọc chuyển thư về hộp chính có tác dụng không?
Có tác dụng với nhiều bộ lọc vì đó là tín hiệu người nhận muốn nhận thư. Tuy vậy chỉ nên nhắc một lần khi bắt đầu hoặc đổi hộp thư gửi; tháng nào cũng phải nhắc là dấu hiệu vấn đề nằm ở gốc.
Bản tin nội bộ bị máy chủ cơ quan chặn thì xử lý thế nào?
Liên hệ bộ phận kỹ thuật nội bộ để thêm công cụ gửi bản tin vào danh sách được phép. Cách này giải quyết cho cả cơ quan một lần, thay vì nhờ từng nhân viên tự lục thư rác mỗi tháng.