NguyetSan.comNguyệt San
Lập một nguyệt san

Chuyên mục cố định cho nguyệt san: dựng khung sáu đến tám mục lặp lại mỗi số

Cách dựng bộ chuyên mục cố định cho nguyệt san: mục neo, mục luân phiên, mục mở, khung mẫu cho ba loại bản tin và cách sửa khung sau sáu số.

Top-down view of a wooden desk in a Da Nang office, hands arranging small blank paper cards into rows beside a cup of tea and scissors, soft overcast light

Một nguyệt san dễ làm và dễ đọc thường có sáu đến tám chuyên mục cố định, lặp lại theo cùng thứ tự mỗi số, trong đó vài mục "neo" số nào cũng có, vài mục luân phiên và một mục để mở. Khung mục giúp người làm biết mỗi tháng phải tìm gì, và giúp người đọc biết lật tới đâu để gặp thứ mình thích.

Khung mục không phải cái lồng. Nó giống mặt bằng một ngôi nhà: phòng nào ở đâu đã rõ, còn đồ đạc trong phòng thay theo mùa. Bài này chỉ cách chia ba lớp mục, đưa khung mẫu cho ba loại nguyệt san, cách đặt tên mục, chia dung lượng, xử lý khi một mục cạn bài và cách sửa khung sau nửa năm.

Vì sao nguyệt san cần khung mục cố định

Người làm nguyệt san bán thời gian thường gặp cùng một nỗi sợ vào giữa tháng: số này đăng gì. Khi không có khung, mỗi tháng là một tờ giấy trắng, và quyết định đăng gì phụ thuộc vào việc gì gần đây nhất, ai thúc nhiều nhất. Có khung mục, câu hỏi đổi thành nhỏ hơn và dễ trả lời hơn: tháng này mục "Người mới" là ai, mục "Hỏi gì đáp nấy" có câu hỏi nào.

Với người đọc, khung mục tạo cảm giác quen. Sau vài số, họ biết trang cuối là chuyện vui, góc trái trang hai là lịch tháng sau. Thói quen đó khiến họ quay lại mà không cần ai nhắc. Một nguyệt san mỗi số một kiểu buộc người đọc phải dò lại từ đầu, và phần lớn người bận sẽ không dò.

Khung mục còn giúp chia việc. Mỗi mục có thể giao cho một người hoặc một bộ phận chịu trách nhiệm lâu dài, ví dụ phòng nhân sự lo mục người mới, tổ an toàn lo mục an toàn lao động. Khi ai cũng biết mục của mình, ban biên tập không phải đi xin bài từ đầu mỗi tháng. Cuối cùng, khung mục là cách giữ cân bằng: nếu mục khen thưởng và mục chuyện người thật cùng có chỗ cố định, tờ báo khó trượt thành bảng thành tích.

Ba lớp chuyên mục: neo, luân phiên và mục mở

Mục neo — số nào cũng có. Đây là những mục người đọc chờ và dễ có chất liệu đều: tin chính của tháng, lịch tháng tới, người mới hoặc chúc mừng, một câu chuyện người thật. Nên có ba đến bốn mục neo, không hơn, vì mục neo nào cũng phải đủ bài mười hai tháng liền.

Mục luân phiên — thay nhau xuất hiện. Những mục hay nhưng không đủ chất liệu cho mỗi tháng, ví dụ giới thiệu một bộ phận, góc kiến thức nghề, nhìn lại chuyện cũ, góc sức khoẻ. Bạn xếp lịch cho chúng thay nhau, mỗi số một hai mục, để tờ báo vẫn có cái mới mà không vắt kiệt người viết.

Mục mở — chỗ cho điều bất ngờ. Một khoảng để dành cho chuyện không đoán trước được: một sự kiện lớn trong tháng, một bài người đọc gửi tới, một chủ đề bỗng ai cũng quan tâm. Không có mục mở, những bài hay ngoài kế hoạch sẽ không có chỗ đứng hoặc phải chen vào mục khác một cách gượng ép.

Mục định danh — phần không đổi. Ngoài nội dung còn những phần nhỏ luôn có: tên nguyệt san, số kỳ, tháng năm, tên ban biên tập, cách gửi bài và góp ý. Phần này không tính là chuyên mục nhưng phải đặt cố định để người đọc tìm thấy ngay.

Tỉ lệ gợi ý. Với tờ bốn trang, nhiều nhóm chia khoảng một nửa dung lượng cho mục neo, một phần ba cho mục luân phiên, phần còn lại cho mục mở. Đây là gợi ý để bắt đầu, không phải công thức; bạn chỉnh theo chất liệu thật của đơn vị mình.

Khung mục mẫu cho ba loại nguyệt san

Ba khung dưới đây là ví dụ giả định, dùng làm điểm xuất phát. Cột "Kiểu mục" cho biết mục nào là neo, luân phiên hay mở.

Thứ tựNguyệt san công tyNguyệt san trường họcNguyệt san khu phố, chung cưKiểu mục
1Chuyện chính của thángThư của thầy cô chủ nhiệmViệc chung đã làm trong thángNeo
2Người mới, người chuyển công tácLớp mình tháng nàyThu chi quỹ chung tóm tắtNeo
3Một ngày ở bộ phận khácGóc bài viết của học sinh (có đồng ý của phụ huynh)Chuyện người trong khuLuân phiên
4An toàn lao động, mẹo nghềHoạt động ngoại khoáNhắc an toàn cháy nổ, an ninhLuân phiên
5Hỏi gì đáp nấy với lãnh đạoPhụ huynh hỏi, nhà trường đápCư dân hỏi, ban quản trị đápNeo
6Chúc mừng, hiếu hỉChúc mừng sinh nhật, thành viên mớiHiếu hỉ, chào cư dân mớiNeo
7Mục mởMục mởMục mởMở
8Lịch tháng tớiLịch tháng tới của lớp, trườngLịch sinh hoạt, lịch họpNeo

Để ý mục "hỏi – đáp" có mặt ở cả ba khung. Đây là mục tạo đối thoại hai chiều, biến nguyệt san từ loa phát thanh thành chỗ người đọc được nghe trả lời. Với trường học, mục bài viết học sinh chỉ đăng khi có đồng ý của cha mẹ và nhà trường, và không kèm điểm số hay xếp hạng bài.

Đặt tên chuyên mục sao cho người đọc nhớ

Tên mục là biển chỉ đường bên trong tờ báo. Tên hay vừa nói rõ trong mục có gì, vừa mang chút giọng riêng của đơn vị. Vài nguyên tắc đặt tên:

  • Rõ trước, hay sau. "Người mới tháng này" kém bay bổng hơn "Chào bạn mới đến nhà" nhưng không ai hiểu nhầm. Nếu chọn tên có hình ảnh, kèm một dòng phụ giải thích ở vài số đầu.
  • Ngắn. Hai đến năm chữ là đủ. Tên dài khó in nổi bật, khó nhắc trong lời nói hằng ngày.
  • Cùng một giọng. Nếu mục này tên trang trọng, mục kia tên đùa cợt, tờ báo trông như ghép từ nhiều nơi. Chọn một giọng chung rồi đặt tất cả theo giọng đó.
  • Tránh tên có thể hiểu là chấm điểm người. Những tên như "Người xuất sắc nhất tháng" dễ tạo so bì; "Chuyện một người làm" hay "Gặp gỡ" vẫn tôn vinh được mà không xếp hạng.
  • Đọc to thử. Đọc tên mục to lên trong buổi họp. Nếu ai đó phải hỏi lại "mục gì cơ", tên đó cần sửa.
  • Giữ tên ổn định. Đã đặt thì giữ ít nhất một năm. Đổi tên mục liên tục làm người đọc mất mốc.

Chia dung lượng: mục nào dài, mục nào ngắn

Khung mục chỉ hoàn chỉnh khi mỗi mục có một dung lượng ước chừng, tính bằng số chữ hoặc phần trang. Không có dung lượng, mục của người viết nhiệt tình sẽ lấn hết chỗ, mục của người viết ít thành mẩu tin lọt thỏm. Bạn nên ghi dung lượng ngay trong bảng khung mục, ví dụ giả định: chuyện chính của tháng khoảng sáu trăm chữ kèm một ảnh, người mới mỗi người ba câu, hỏi – đáp tối đa ba câu hỏi.

Quy tắc chung là mục càng thường xuyên càng nên ngắn và đều. Mục neo ra mỗi tháng, nên giữ độ dài ổn định để người đọc biết mất bao lâu đọc. Mục luân phiên có thể dài hơn vì nó ít xuất hiện và thường là bài đặc sắc. Mục mở co giãn theo chất liệu: tháng có sự kiện lớn thì rộng, tháng yên thì nhường chỗ cho mục khác.

Với bản điện tử đọc trên điện thoại, dung lượng tính bằng số lần vuốt màn hình. Nếu cả số cần vuốt quá nhiều lần, hãy rút mỗi mục xuống một phần tóm tắt ngắn và để phần đầy đủ ở chỗ khác như trang web nội bộ. Chi tiết dàn trang, cỡ chữ và khổ giấy có danh mục riêng về trình bày và in ấn.

Khi một chuyên mục cạn bài

Trước hết, xem có phải mục thật sự cạn không. Đôi khi mục cạn vì người phụ trách bận, không phải vì không có chuyện. Hỏi lại người đó, hoặc giao tạm cho người khác một số.

Gộp hai mục gần nhau. Mục "người mới" và "chúc mừng" có thể gộp trong tháng ít biến động nhân sự. Người đọc không thấy hụt, còn người làm bớt được một chỗ phải lấp.

Chuyển mục neo thành luân phiên. Nếu ba tháng liền một mục neo phải gượng, có lẽ nó không đủ chất liệu cho mỗi tháng. Cho nó ra hai tháng một lần là quyết định hợp lý chứ không phải thất bại.

Đừng lấp bằng bài lạc đề. Lấy một bài kiến thức chung chép đâu đó để đủ trang là cách nhanh nhất làm người đọc mất lòng tin. Thà để mục trống một số kèm một dòng giải thích ngắn, hoặc nhường chỗ cho mục mở.

Dùng mục cạn làm lời mời. Một dòng như "Mục này tháng sau chờ chuyện của bạn" kèm cách gửi bài có thể khơi được người đọc góp. Nhiều mục hay nhất của các bản tin nhỏ bắt đầu từ lời mời kiểu này.

Sửa khung chuyên mục sau sáu số

Sau nửa năm, bạn đã có đủ dữ liệu thật để sửa khung mà không đoán. Một buổi họp chừng một giờ, theo các bước:

  1. Bày sáu số đã ra cạnh nhau. Với mỗi mục, đánh dấu số nào mục đó có bài tốt, số nào phải gượng.
  2. Gom phản hồi của người đọc trong nửa năm: mục nào được nhắc tới, mục nào không ai hỏi.
  3. Xếp các mục vào ba nhóm: giữ nguyên, đổi kiểu (neo sang luân phiên hoặc ngược lại), bỏ.
  4. Tìm một nhu cầu người đọc chưa có mục, thường lộ ra qua câu hỏi họ gửi về, và thử một mục mới trong vài số dưới dạng luân phiên.
  5. Cập nhật bảng khung mục và dung lượng, gửi lại cho mọi người phụ trách mục.
  6. Nếu bỏ hoặc đổi tên một mục người đọc quen, báo trước một số để họ không thấy hẫng.

Mỗi lần sửa khung chỉ nên đổi một hai mục. Đổi nhiều cùng lúc khiến người đọc cảm thấy cầm một tờ báo khác, và mất đi chính sự quen thuộc mà khung mục tạo ra.

Câu hỏi thường gặp

Nguyệt san hai trang thì nên có mấy chuyên mục?

Với tờ hai trang, bốn đến năm mục là vừa: một chuyện chính, một mục người, một mục hỏi – đáp hoặc lời nhắn, lịch tháng tới và phần định danh. Nhiều mục hơn sẽ khiến mỗi mục chỉ còn vài dòng, khó thành bài đọc được.

Có nên để lời của lãnh đạo thành mục neo đầu tiên không?

Không bắt buộc. Nếu lời lãnh đạo mỗi tháng có thông tin thật về kế hoạch, nó đáng là mục neo. Nếu chỉ là lời chào chung, nên rút ngắn hoặc chuyển thành mục hỏi – đáp, nơi lãnh đạo trả lời câu hỏi cụ thể của người đọc.

Mục giải trí như câu đố, ô chữ có nên giữ không?

Có thể giữ nếu người đọc thích và có người làm đều. Mục giải trí kéo người đọc mở tờ báo, nhất là bản giấy. Chỉ cần lưu ý không lấy câu đố, ô chữ của ấn phẩm khác khi chưa được phép.

Thứ tự các mục có quan trọng không?

Có. Người đọc thường xem trang đầu và trang cuối trước. Nên đặt chuyện chính ở đầu, mục nhẹ nhàng hoặc lịch tháng ở cuối. Đã chọn thứ tự thì giữ ổn định để người đọc quen chỗ.

Ai nên phụ trách từng chuyên mục?

Mục gắn với một bộ phận nên giao cho người của bộ phận đó cung cấp chất liệu, còn ban biên tập lo phần biên tập cuối. Ghi tên người phụ trách từng mục vào bảng khung mục để ai cũng biết hỏi ai.

Có nên thêm mục mới theo đề nghị của người đọc ngay không?

Nên thử, nhưng dưới dạng mục luân phiên trong hai ba số trước. Nếu mục mới có chất liệu đều và được đón đọc, khi sửa khung có thể nâng thành mục neo.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138