NguyetSan.comNguyệt San
Bản quyền, dữ liệu và quy định xuất bản

Đăng ảnh người tham dự sự kiện lên bản tin: khi nào cần hỏi ý, khi nào không

Quyền đối với hình ảnh khác quyền tác giả của tấm ảnh. Tình huống thường gặp khi đăng ảnh hội nghị, tiệc, lễ hội, ảnh trẻ em và cách xử lý khi có người xin gỡ.

Photographer at a factory year-end gathering in Bắc Ninh lowering the camera to talk with two guests, crowd blurred, warm string lights, shot from behind

Một tấm ảnh chụp người có hai lớp quyền: quyền của người chụp với tấm ảnh, và quyền của người trong ảnh đối với hình ảnh của chính họ. Bộ luật Dân sự 2015 đặt nguyên tắc chung là dùng hình ảnh của một cá nhân phải được người đó đồng ý, với một số ngoại lệ như hình ảnh từ các hoạt động công cộng, miễn không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín của họ. Đọc kỹ thì ngoại lệ này hẹp hơn nhiều người nghĩ.

Bản tin tháng nào cũng có ảnh người: hội nghị, liên hoan, lễ khai giảng, ngày hội khu phố, giỗ tổ dòng họ. Bài này giúp ban biên tập phân biệt ảnh nào đăng được mà không cần hỏi riêng từng người, ảnh nào nên hỏi ý, cách thông báo trước tại sự kiện, và xử lý thế nào khi có người xin gỡ ảnh.

Quyền đối với hình ảnh khác quyền tác giả của tấm ảnh

Khi ban biên tập tự chụp ảnh tại buổi tổng kết, vấn đề quyền tác giả của tấm ảnh đã được giải quyết: ảnh là của người chụp, và người chụp là người của bản tin. Nhưng điều đó không nói gì về những người xuất hiện trong ảnh. Họ có quyền riêng đối với hình ảnh của mình, một quyền nhân thân được Bộ luật Dân sự 2015 ghi nhận. Hai lớp quyền này độc lập: có phép của người chụp chưa có nghĩa là có phép của người được chụp.

Trong thực tế, phần lớn ảnh sự kiện không gây chuyện gì vì người tham dự hiểu rằng sự kiện có chụp ảnh và ảnh sẽ được dùng để đưa tin. Rắc rối nảy sinh ở những ảnh mà người trong ảnh không ngờ tới: ảnh cận mặt lúc đang ăn, ảnh khoảnh khắc ngượng ngùng, ảnh một người ở cạnh người mà họ không muốn bị thấy đi cùng, ảnh một nhân viên đã xin nghỉ ốm hôm đó nhưng lại có mặt ở nơi khác.

Vì thế câu hỏi thực dụng cho ban biên tập không phải "luật có cho phép không" mà là "người trong ảnh có ngạc nhiên hay khó chịu khi thấy ảnh này trong bản tin không". Nếu câu trả lời là có thể, hãy hỏi ý trước hoặc chọn ảnh khác. Cách nghĩ này hầu như luôn đưa tới quyết định đúng, kể cả trong những tình huống luật còn để ngỏ cách hiểu.

Ảnh hoạt động công cộng: ngoại lệ hẹp hơn người ta nghĩ

Bộ luật Dân sự 2015 cho phép dùng hình ảnh lấy từ các hoạt động công cộng như hội nghị, hội thảo, hoạt động thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật và những hoạt động công cộng khác mà không cần xin phép từng người, với điều kiện việc dùng không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh. Ngoại lệ này giải thích vì sao ảnh toàn cảnh một hội nghị hay ảnh đội bóng của cơ quan trên sân thường được đăng mà không ai hỏi từng người.

Nhưng có ba điểm cần dè dặt. Thứ nhất, nhiều sự kiện mà bản tin đưa tin không hẳn là hoạt động công cộng: bữa tiệc tất niên riêng của công ty, buổi họp nội bộ của ban quản trị chung cư, đám giỗ của một chi họ. Đó là sự kiện của một nhóm khép kín, tính "công cộng" còn có thể tranh luận. Thứ hai, ngoại lệ không bao gồm những ảnh làm người trong ảnh xấu hổ hay bị hiểu sai. Thứ ba, cách hiểu cụ thể có thể thay đổi theo văn bản hướng dẫn và thực tiễn xét xử, nên đừng coi đây là tấm vé mở cho mọi ảnh.

Cách áp dụng an toàn: ảnh toàn cảnh, ảnh nhóm đông người, ảnh người đang phát biểu trên sân khấu hay đang biểu diễn thường đăng được. Ảnh cận mặt một người không phải người phát biểu, ảnh trong không gian riêng tư, ảnh có trẻ em, thì hỏi ý trước. Nếu không chắc một sự kiện có tính công cộng hay không, cứ coi như không.

Tình huống thường gặp và cách xử lý gợi ý

Bảng dưới gom những tình huống ban biên tập hay gặp. Đây là gợi ý theo nguyên tắc chung để quyết định nhanh, không phải kết luận pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.

Tình huốngGợi ý xử lýLưu ý
Ảnh toàn cảnh hội nghị, lễ khai trương, ngày hộiĐăng được, không cần hỏi riêng từng ngườiTránh chọn ảnh có một người nổi bật đang trong tư thế khó coi
Ảnh người phát biểu, người nhận khen thưởng trên sân khấuĐăng được trong bối cảnh đưa tin sự kiệnKhông dùng lại ảnh đó vào việc khác, như quảng cáo dịch vụ của đơn vị
Ảnh cận mặt một người dự bình thườngHỏi ý trước khi đăngMột câu hỏi tại chỗ "chị cho em đăng ảnh này lên bản tin nhé" là đủ
Ảnh tiệc liên hoan, có rượu bia, nhảy múaChọn ảnh lịch sự, hỏi ý với ảnh cậnẢnh vui ở bữa tiệc có thể thành ảnh khó xử khi gửi cho cả đối tác
Ảnh có trẻ em nhận ra mặtCần đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộKhông kèm tên đầy đủ, lớp, trường nếu không cần thiết
Ảnh người đã nghỉ việc, đã chuyển điẢnh trong số cũ giữ nguyên; tránh dùng lại ở số mới khi chưa hỏiVới bản điện tử, sẵn sàng gỡ nếu họ yêu cầu
Ảnh dùng làm bìa hay ảnh quảng bá cho bản tinLuôn hỏi ý người nổi bật trong ảnhĐây là dùng hình ảnh với mục đích khác đưa tin

Hàng cuối cùng hay bị bỏ qua. Một tấm ảnh được đăng trong bài tường thuật thì nằm trong bối cảnh đưa tin. Cùng tấm ảnh đó đem làm bìa đặc san, in trên tờ rơi tuyển sinh hay đăng quảng cáo dịch vụ của công ty là đã đổi mục đích, và người trong ảnh có lý do chính đáng để không đồng ý.

Ảnh trẻ em: những việc không nên làm tắt

Đồng ý của người lớn, ý kiến của các em. Với trẻ em, sự đồng ý thuộc về cha mẹ hoặc người giám hộ. Khi các em đã đủ lớn để hiểu, nên hỏi cả ý các em; một học sinh lớp chín có thể rất không muốn ảnh mình lúc khóc ở lễ chia tay xuất hiện trong tập san.

Một lần đồng ý không phải cho mọi thứ. Phiếu đồng ý đầu năm học thường cho phép nhà trường dùng ảnh trong hoạt động thông tin của trường. Nó không tự động cho phép dùng ảnh làm quảng cáo tuyển sinh, càng không cho phép bên thứ ba dùng. Đọc kỹ phạm vi của phiếu trước khi đăng.

Ảnh và tên không đi cùng nhau nếu không cần. Ảnh một nhóm học sinh tham gia ngày hội có thể đăng mà không ghi tên từng em. Ghi tên đầy đủ kèm lớp, trường và ảnh rõ mặt là cung cấp đủ thông tin để người lạ tìm tới một đứa trẻ. Chỉ ghi tên khi bài thật sự về em đó và cha mẹ đã đồng ý.

Không đăng ảnh trẻ trong tình huống nhạy cảm. Ảnh trẻ đang thay đồ, đang bị phạt, đang khóc, đang trong hoàn cảnh khó khăn được giúp đỡ là những ảnh không nên xuất hiện trong bản tin, kể cả khi mục đích là tốt. Với bài về quỹ khuyến học hay quà cho em có hoàn cảnh khó khăn, có thể chụp từ phía sau hoặc chụp đồ vật, không chụp mặt.

Thông báo tại sự kiện để giảm việc phải hỏi từng người

Một thông báo rõ ràng từ đầu giúp người tham dự biết có chụp ảnh và có lựa chọn. Cách làm gợi ý cho buổi tổng kết, ngày hội khu phố hay lễ của trường:

  1. Ghi trong giấy mời hoặc tin nhắn mời rằng sự kiện có chụp ảnh và ảnh có thể đăng trên bản tin, cả bản in lẫn bản điện tử.
  2. Đầu chương trình, người dẫn nhắc lại một câu, kèm cách báo nếu ai không muốn có mặt trong ảnh.
  3. Có cách nhận biết đơn giản cho người không muốn bị chụp, ví dụ đeo một thẻ màu khác hoặc báo với người chụp từ đầu.
  4. Người chụp ưu tiên ảnh toàn cảnh, ảnh nhóm, ảnh hoạt động; ảnh cận thì hỏi ngay tại chỗ.
  5. Sau sự kiện, ban biên tập lọc ảnh: bỏ ảnh khó coi, ảnh có người đã báo không muốn chụp, ảnh có trẻ em chưa có đồng ý.
  6. Ghi trong sổ ảnh của số những ảnh đã được hỏi ý riêng.

Thông báo không thay thế được việc hỏi ý với ảnh cận và ảnh trẻ em, nhưng nó tạo sự minh bạch và khiến người tham dự yên tâm hơn. Khi có người phàn nàn sau này, ban biên tập cũng có cơ sở để giải thích.

Khi có người xin gỡ ảnh

Yêu cầu gỡ ảnh thường đến từ những lý do mà ban biên tập không lường trước: người đó đang tránh một người quen cũ, không muốn gia đình biết mình đi dự tiệc, vừa nghỉ việc và không muốn còn gắn với công ty, hay đơn giản là không thích ảnh mình. Ban biên tập không cần thẩm định lý do có đủ chính đáng hay không. Với ảnh không có giá trị thông tin đặc biệt, gỡ là cách xử lý nhanh và tử tế nhất.

Với bản điện tử, gỡ hoặc thay ảnh ngay trong ngày và báo lại cho người yêu cầu. Với bản in đã phát, không thu hồi được; có thể xin lỗi riêng và cam kết không dùng lại ảnh đó ở số sau hay trong kho lưu trữ. Ghi lại yêu cầu vào sổ ảnh để người làm bản tin sau không vô tình dùng lại.

Nếu yêu cầu đi kèm cáo buộc rằng ảnh làm tổn hại danh dự, đòi bồi thường, hay liên quan tới tranh chấp giữa các bên, hãy gỡ trước rồi mới bàn, và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về bước tiếp theo, mang theo ảnh, bối cảnh đăng và mọi trao đổi.

Câu hỏi thường gặp

Chụp ảnh toàn cảnh hội nghị có cần xin phép từng người không?

Thường là không. Hội nghị là hoạt động công cộng theo cách hiểu của Bộ luật Dân sự 2015, và ảnh toàn cảnh dùng để đưa tin không làm tổn hại ai. Vẫn nên tránh chọn ảnh mà một người nhận ra rõ mặt đang ở tư thế khó coi.

Ảnh nhân viên trong tiệc tất niên có đăng lên bản tin công ty được không?

Tiệc tất niên là sự kiện nội bộ, không hẳn là hoạt động công cộng. Ảnh nhóm, ảnh tiết mục văn nghệ thường được chấp nhận. Ảnh cận mặt, ảnh lúc uống rượu, ảnh nhảy múa nên hỏi ý trước, nhất là khi bản tin còn gửi cho đối tác hoặc đăng công khai.

Phụ huynh đã ký phiếu đồng ý đầu năm thì nhà trường dùng ảnh thoải mái được không?

Chỉ trong phạm vi phiếu ghi. Phiếu cho phép dùng ảnh trong hoạt động thông tin của trường không tự động bao gồm quảng cáo tuyển sinh hay chia sẻ cho đơn vị khác. Khi đổi mục đích dùng ảnh, nên hỏi lại phụ huynh.

Người trong ảnh đã mất thì đăng ảnh có cần hỏi ai không?

Nên hỏi ý người thân gần nhất, nhất là khi đăng trong bài tưởng niệm hay bản tin dòng họ. Người thân là những người có quyền lên tiếng bảo vệ danh dự, nhân phẩm của người đã mất, và hỏi ý cũng là phép lịch sự tối thiểu.

Che mặt bằng biểu tượng cảm xúc có giải quyết được chuyện quyền hình ảnh không?

Che mặt giảm khả năng nhận ra, nhưng nếu dáng người, quần áo, bối cảnh vẫn đủ để người quen nhận ra thì chưa giải quyết được. Ảnh phải che quá nhiều thường là ảnh không nên đăng. Chọn ảnh khác hoặc chụp từ phía sau ngay từ đầu.

Ảnh do người tham dự tự chụp rồi gửi cho bản tin thì cần xin phép những ai?

Hai lớp: người chụp cho phép dùng tấm ảnh, và những người trong ảnh đồng ý xuất hiện nếu ảnh không thuộc loại ảnh toàn cảnh hoạt động công cộng. Người gửi ảnh thường không có quyền đồng ý thay cho người khác trong ảnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138