Lịch nội dung bản tin cả năm là một bảng mười hai dòng, mỗi dòng ghi chủ đề chính và các dịp cần nhắc của một số, lập một lần vào đầu năm để không tháng nào phải ngồi nghĩ từ đầu. Với cửa hàng nhỏ, lịch này không cần chi tiết; chỉ cần biết trước tháng nào là mùa gì, có dịp nào, tiệm có việc gì, là đã gỡ được phần khó nhất của việc làm bản tin đều đặn.
Bài này chia lịch thành ba lớp, đưa ra bảng mười hai tháng gợi ý cho cửa hàng ở Việt Nam, lưu ý khác biệt giữa các miền, cách chuẩn bị số đệm cho tháng bận, và cách lập lịch trong một buổi chiều. Các chủ đề trong bảng là gợi ý, cần chỉnh theo ngành và vùng của bạn.
Vì sao nên lập lịch trước cả năm
Bản tin cửa hàng thường chết không phải vì thiếu chuyện mà vì đến ngày cần gửi, chủ tiệm đang bận nhất. Tháng Tết bận bán hàng, tháng khai giảng bận xếp lớp, tháng mưa bão bận chống dột. Nếu mỗi số phải nghĩ đề tài từ đầu, số đó rất dễ bị lùi một tuần, rồi một tháng, rồi bỏ.
Lịch lập trước tách việc nghĩ ra khỏi việc làm. Vào một buổi chiều rảnh đầu năm, bạn nghĩ cho cả mười hai số. Đến tháng, việc còn lại chỉ là điền chi tiết. Lịch còn giúp chuẩn bị sớm những số cần thời gian: số trước Tết cần chốt lịch nghỉ và hạn đặt hàng từ sớm, số khai giảng cần lịch lớp chính xác, số kỷ niệm mở tiệm cần thu thập ảnh cũ.
Một lợi ích ít người để ý là lịch giúp tránh lặp. Khi nhìn cả năm trên một trang, bạn thấy ngay ba tháng liền đều xoay quanh khuyến mãi, hay mục mẹo bảo quản đã nói chuyện chống ẩm hai lần. Sửa trên lịch dễ hơn nhiều so với nhận ra sau khi đã gửi.
Ba lớp của một lịch nội dung
Lớp mùa. Thời tiết và mùa vụ tác động đến cách khách dùng sản phẩm: mùa nồm ẩm, mùa nắng nóng, mùa mưa, mùa trái cây, mùa rau. Mỗi mùa thường cho một mục mẹo và một mục hàng theo mùa.
Lớp dịp. Lễ Tết, ngày kỷ niệm, mùa thi, nghỉ hè, khai giảng. Đây là những mốc khách đã có trong đầu, bản tin chỉ cần nối tiệm với mốc đó một cách tự nhiên. Không phải dịp nào cũng hợp với mọi tiệm.
Lớp nhịp riêng của tiệm. Ngày mở tiệm, ngày kiểm kho, mùa nhập hàng lớn, mùa tuyển nhân viên, kỳ khai giảng của trung tâm, đợt bảo trì máy. Lớp này chỉ tiệm bạn có, và thường là nguồn chuyện người làm, chuyện phía sau quầy.
Đặt ba lớp chồng lên nhau. Mỗi số chọn một chủ đề chính từ một lớp, các lớp kia làm mục phụ. Tháng nào hai lớp trùng nhau, như mùa mưa trùng khai giảng, đó là chủ đề dễ viết nhất.
Chừa chỗ trống. Không cần điền đủ năm mục cho mười hai số. Điền chủ đề chính và các dịp phải nhắc là đủ; phần còn lại để dành cho chuyện phát sinh trong tháng.
Bảng mười hai tháng gợi ý cho cửa hàng ở Việt Nam
Bảng dưới là khung gợi ý cho cửa hàng, quán, phòng khám, trung tâm học. Tết Nguyên đán theo âm lịch nên rơi vào cuối tháng một hoặc trong tháng hai dương lịch tuỳ năm; lịch Tết cần dời theo năm cụ thể.
| Tháng | Dịp và mùa thường gặp | Gợi ý chủ đề chính |
|---|---|---|
| Tháng một | Đầu năm dương lịch; có năm sát Tết | Kế hoạch năm của tiệm, lịch nghỉ Tết nếu Tết sớm |
| Tháng hai | Tết Nguyên đán hoặc sau Tết | Lịch mở cửa lại, cảm ơn khách, hàng đầu năm |
| Tháng ba | Ngày Quốc tế Phụ nữ, mùa nồm ở miền Bắc | Chuyện người làm, mẹo chống ẩm |
| Tháng tư | Chuẩn bị kỳ nghỉ cuối tháng | Lịch nghỉ lễ, hàng cho chuyến đi |
| Tháng năm | Đầu mùa nắng nóng, mùa mưa miền Nam bắt đầu | Mẹo bảo quản khi trời nóng, mưa |
| Tháng sáu | Ngày Quốc tế Thiếu nhi, mùa thi, đầu hè | Hoạt động cho trẻ, lớp hè, lịch hè |
| Tháng bảy | Giữa hè | Phía sau quầy, chuyện nhà cung cấp |
| Tháng tám | Cuối hè, chuẩn bị năm học | Đồ dùng, lịch khai giảng, lịch lớp mới |
| Tháng chín | Quốc khánh, khai giảng, thường có Trung thu | Lịch nghỉ lễ, hoạt động Trung thu |
| Tháng mười | Ngày Phụ nữ Việt Nam, mùa mưa bão miền Trung | Chuyện người làm, chuẩn bị mùa mưa bão |
| Tháng mười một | Ngày Nhà giáo Việt Nam, đầu mùa lạnh miền Bắc | Tri ân, hàng mùa lạnh |
| Tháng mười hai | Cuối năm, Giáng sinh, chuẩn bị Tết | Nhìn lại năm, lịch đặt hàng Tết |
Bảng này chỉ là khởi điểm. Một phòng khám nha khoa sẽ đặt mùa khám răng trước năm học vào tháng tám; một tiệm hoa có thêm các ngày tặng hoa; một quán ăn có thêm mùa nguyên liệu riêng của vùng. Gạch bỏ dòng nào không hợp và thêm dòng của tiệm mình.
Với dịp lễ, nhắc dịp là để báo lịch và gợi ý thiết thực, không phải để chúc tụng cho đủ. Một số gửi đúng dịp 20/11 của trung tâm học, kể lại một hoạt động các con làm tặng thầy cô, có giá trị hơn một lời chúc chung chung mà mọi cửa hàng đều gửi cùng ngày.
Mùa khác nhau theo miền: đừng chép lịch của nơi khác
Việt Nam trải dài nên cùng một tháng, thời tiết ba miền rất khác. Miền Bắc có mùa đông lạnh và mùa nồm ẩm cuối đông, đầu xuân; miền Trung có mùa mưa bão tập trung vào nửa cuối năm; miền Nam chia hai mùa mưa và khô, mùa mưa thường kéo dài từ khoảng tháng năm đến tháng mười một. Một bản tin ở Cần Thơ viết về chống ẩm tháng ba, hay một bản tin ở Huế viết về mùa khô tháng mười, sẽ làm khách thấy bản tin không nói về nơi họ sống.
Nếu tiệm có chi nhánh ở nhiều miền, cân nhắc tách mục theo mùa thành bản riêng cho từng vùng, hoặc chọn chủ đề không gắn với thời tiết cho bản chung. Phần còn lại như chuyện người làm, sản phẩm mới, lịch chung vẫn dùng chung được.
Ngay trong một tỉnh cũng có khác biệt giữa vùng ven biển và vùng cao, giữa thành phố và nông thôn. Người hiểu rõ nhất là nhân viên đứng quầy, vì họ nghe khách nói chuyện thời tiết hằng ngày. Khi lập lịch, hỏi họ tháng nào khách hay than nóng, than ẩm, than mưa, để đặt mục mẹo đúng lúc.
Số đệm: chuẩn bị sẵn cho tháng bận
Dù có lịch, vẫn sẽ có tháng tiệm quá bận để viết. Cách giữ nhịp là chuẩn bị hai ba số đệm từ trước, là những số có nội dung không phụ thuộc thời điểm:
- Một mục chuyện người làm đã phỏng vấn sẵn, chỉ cần cập nhật một hai chi tiết.
- Một mục câu hỏi khách hay hỏi có câu trả lời không đổi theo mùa.
- Một mục giới thiệu một sản phẩm hay dịch vụ lâu năm của tiệm mà khách ít biết.
- Một mục kể lại chuyện mở tiệm hay một cột mốc của tiệm.
- Một mục mẹo dùng sản phẩm áp dụng được quanh năm.
- Mục lịch thì không làm sẵn được; vẫn phải cập nhật đúng tháng gửi.
Khi dùng một số đệm, ghi lại vào lịch và chuẩn bị số đệm mới khi rảnh. Số đệm giúp bản tin không bỏ nhịp, và khách thường không nhận ra số nào được viết sẵn, miễn là mục lịch vẫn đúng.
Nên cất số đệm ở cùng chỗ với lịch, ghi rõ đã dùng hay chưa. Một số đệm viết từ đầu năm cần đọc lại trước khi gửi: người được kể có còn làm ở tiệm không, sản phẩm nhắc tới còn bán không.
Lập lịch cả năm trong một buổi chiều
Bạn không cần phần mềm gì để lập lịch. Một tờ giấy lớn hoặc một bảng tính đơn giản là đủ. Trình tự:
- Kẻ bảng mười hai dòng, bốn cột: tháng, mùa và thời tiết, dịp cần nhắc, chủ đề chính.
- Điền cột mùa theo đúng vùng của tiệm, hỏi nhân viên nếu chưa chắc.
- Điền cột dịp, xem lịch âm năm đó để đặt Tết, Trung thu đúng tháng.
- Ghi những việc riêng của tiệm đã biết trước: ngày mở tiệm, đợt nhập hàng lớn, kỳ khai giảng, ngày nghỉ bảo trì.
- Chọn chủ đề chính cho từng tháng, ưu tiên tháng có hai lớp trùng nhau.
- Rà cả bảng: có ba tháng liền cùng một kiểu chủ đề không, có tháng nào chỉ toàn chào bán không.
- Đánh dấu hai ba tháng dự kiến bận nhất để chuẩn bị số đệm trước.
- Treo bảng ở chỗ người làm bản tin thấy hằng ngày.
Giữa năm, dành mười lăm phút xem lại lịch. Gạch những gì đã đổi, thêm những dịp mới phát sinh. Lịch là công cụ để nhớ, không phải hợp đồng; đổi theo thực tế là bình thường.
Khi chuyện thật làm lịch phải đổi
Có những tháng lịch phải nhường chỗ cho chuyện bất ngờ: tiệm phải đóng cửa sửa chữa, đổi địa điểm, một nhân viên lâu năm nghỉ, thời tiết xấu làm gián đoạn giao hàng. Lúc đó chủ đề trong lịch dời sang tháng sau, và số đó dành cho chuyện thật. Khách quen muốn biết những chuyện này hơn là đọc mục mẹo đã lên lịch từ đầu năm.
Cũng có tháng chủ đề trong lịch trở nên không phù hợp. Ví dụ giả định: lịch đặt tháng mười là chuyện đồ uống mát, nhưng địa phương đang có mưa lũ lớn, khách đang lo chuyện khác. Một bản tin vẫn vui vẻ chào bán trong lúc khách gặp khó khăn sẽ bị thấy là vô tâm. Khi cộng đồng quanh tiệm có chuyện lớn, số đó nên ngắn, chỉ báo lịch mở cửa, thông tin tiệm hỗ trợ được gì nếu có, và gác chào bán lại.
Lịch tốt là lịch được dùng như khung, không như luật. Nó giúp bạn không bao giờ phải bắt đầu từ trang trắng, nhưng không bắt bạn phải gửi một nội dung đã không còn hợp lúc.
Câu hỏi thường gặp
Có cần lập lịch bản tin cho cả năm không, hay vài tháng là đủ?
Lập cho cả năm ở mức chủ đề chính là tốt nhất, vì nhìn được các dịp lớn như Tết, khai giảng từ xa. Chi tiết từng số thì chỉ cần lên kế hoạch trước một hai tháng. Lịch cả năm chỉ mất một buổi chiều mà tiết kiệm nhiều buổi nghĩ đề tài.
Tết rơi vào tháng khác nhau mỗi năm thì lập lịch thế nào?
Xem lịch âm của năm đó trước khi lập lịch. Số trước Tết nên rơi vào khoảng ba đến bốn tuần trước Tết để kịp báo lịch nghỉ và hạn đặt hàng; nếu Tết sớm vào cuối tháng một, số tháng một chính là số Tết.
Tiệm nhỏ có cần nhắc mọi ngày lễ không?
Không. Chỉ nhắc những dịp liên quan đến tiệm hoặc khách của tiệm. Một tiệm sửa xe không cần viết về ngày tặng hoa; một quán cà phê gần trường thì mùa thi và khai giảng là dịp quan trọng. Nhắc dịp không liên quan làm bản tin có vẻ gượng.
Số đệm là gì?
Số đệm là số bản tin được chuẩn bị sẵn với nội dung không phụ thuộc thời điểm, như chuyện người làm hay mẹo dùng quanh năm, để dùng vào tháng quá bận. Chỉ mục lịch tháng là phải cập nhật đúng lúc gửi.
Có nên đổi lịch giữa năm không?
Nên, khi có chuyện thật quan trọng hơn hoặc chủ đề không còn hợp hoàn cảnh. Xem lại lịch vào giữa năm và ghi rõ những gì đã đổi để năm sau rút kinh nghiệm.
Tiệm có nhiều chi nhánh ở các miền thì lịch chung được không?
Phần chung như sản phẩm mới, chuyện người làm, lịch nghỉ lễ quốc gia thì dùng chung được. Phần theo mùa và thời tiết nên tách theo vùng, vì cùng một tháng thời tiết ba miền rất khác nhau.