Viết về lãnh đạo trong bản tin nội bộ sao cho nhân viên muốn đọc là viết về quyết định và lý do, không phải về danh sách thành tích. Người đọc không cần biết giám đốc đã chủ trì bao nhiêu cuộc họp; họ cần biết vì sao công ty chọn hướng này, điều đó ảnh hưởng gì tới công việc của họ, và lãnh đạo đang lo lắng điều gì.
Bài này dành cho người làm bản tin phải viết thư lãnh đạo mỗi số, phỏng vấn ban giám đốc, hoặc đưa tin về các chuyến công tác, buổi làm việc của lãnh đạo. Bên dưới là những lỗi khiến phần này bị bỏ qua, cách viết thư giám đốc nghe như người thật nói, cách đặt câu hỏi phỏng vấn, và cách góp ý với chính lãnh đạo khi họ muốn bản tin chỉ toàn tin tốt.
Vì sao phần về lãnh đạo thường bị lật qua nhanh nhất
Ở nhiều bản tin nội bộ, trang đầu dành cho lãnh đạo, và đó cũng là trang ít người đọc nhất. Lý do không phải nhân viên không quan tâm tới lãnh đạo, mà vì cách viết. Câu mở thường là "Trong tháng qua, dưới sự chỉ đạo sát sao của ban giám đốc, toàn thể cán bộ nhân viên đã nỗ lực…", tiếp theo là danh sách con số, rồi kết bằng lời kêu gọi chung. Đọc xong không ai nhớ được điều gì cụ thể.
Kiểu viết này sinh ra từ thói quen viết báo cáo gửi cấp trên. Báo cáo cần đầy đủ, cần chứng minh đã làm việc; bản tin cần chọn lọc, cần kể. Khi người làm bản tin chép phần mở đầu từ báo cáo tháng, họ mang theo cả giọng báo cáo vào một ấn phẩm vốn để đọc thoải mái.
Còn một lý do tinh tế hơn: nhân viên thường nghi ngờ những gì quá hoàn hảo. Một bản tin nói rằng mọi thứ đều tốt, trong khi chính họ đang thấy đơn hàng giảm hay máy móc hỏng, làm mất lòng tin vào cả những tin thật sự tốt. Phần viết về lãnh đạo là nơi dễ mất lòng tin nhất, và cũng là nơi lấy lại lòng tin hiệu quả nhất nếu viết thật.
Thư lãnh đạo mỗi số: viết như người thật nói
Một chủ đề mỗi thư. Thư giám đốc không cần tổng kết tháng. Chọn một điều lãnh đạo thật sự muốn nhân viên biết: một quyết định vừa đưa ra, một điều trăn trở, một lời cảm ơn cụ thể. Ba đến năm đoạn ngắn là đủ.
Kể bằng một chi tiết. Thay vì "chúng ta đã vượt qua nhiều khó khăn", hãy kể "tuần thứ hai của tháng, tổ bảo trì ở lại đến khuya để thay xong bộ phận hỏng, sáng hôm sau dây chuyền chạy đúng giờ". Chi tiết cho thấy lãnh đạo thật sự biết chuyện gì đang diễn ra.
Nói cả điều chưa làm được. Một câu thừa nhận thẳng thắn, như "đơn hàng tháng này thấp hơn kế hoạch, ban giám đốc đang tìm thêm khách ở các tỉnh phía Nam", đáng tin hơn mười câu ca ngợi. Mức độ chia sẻ cụ thể do lãnh đạo quyết định.
Dùng giọng của chính lãnh đạo. Người làm bản tin có thể viết nháp, nhưng nên ghi lại cách lãnh đạo nói chuyện thường ngày và giữ một vài cách nói quen của họ. Nhân viên nhận ra ngay một lá thư do người khác viết hộ bằng giọng văn bản hành chính.
Ký tên thật, không ký chung. Thư ký tên một người cụ thể với chức danh rõ ràng gần gũi hơn thư ký "ban giám đốc". Nếu ban giám đốc nhiều người, có thể luân phiên mỗi số một người viết.
Câu viết kiểu báo cáo và câu viết cho người đọc
Bảng dưới so sánh một số câu thường gặp trong phần viết về lãnh đạo với cách viết lại. Tất cả đều là ví dụ giả định để minh hoạ cách chuyển giọng.
| Kiểu báo cáo | Viết lại cho người đọc | Khác ở đâu |
|---|---|---|
| Ban giám đốc đã chỉ đạo quyết liệt công tác an toàn | Từ tháng này, giám đốc sẽ xuống xưởng mỗi sáng thứ Hai để cùng tổ trưởng đi một vòng kiểm tra | Nói hành động cụ thể thay vì tính từ |
| Tổng giám đốc đi công tác và làm việc với các đối tác | Chuyến đi ba ngày ở Cần Thơ mang về hai điều: khách muốn giao hàng nhanh hơn, và họ đánh giá cao cách đóng gói của tổ kho | Nói kết quả liên quan đến người đọc |
| Doanh thu đạt và vượt kế hoạch đề ra | Tháng này mỗi người trong công ty góp phần vào một đơn hàng lớn nhất từ đầu năm; dưới đây là câu chuyện phía sau đơn hàng đó | Từ con số sang câu chuyện có người |
| Ban giám đốc ghi nhận sự nỗ lực của toàn thể | Cảm ơn chị phụ trách kế toán công nợ đã thu được khoản nợ tồn từ năm trước | Cảm ơn đích danh, có việc cụ thể |
Không phải câu kiểu báo cáo nào cũng sai; trong văn bản chính thức chúng có chỗ của chúng. Vấn đề chỉ là bản tin không phải văn bản chính thức, và người đọc bản tin cần được nói chuyện với, chứ không phải được báo cáo cho.
Phỏng vấn lãnh đạo: chuẩn bị và đặt câu hỏi
Bài phỏng vấn lãnh đạo là dạng bài được đọc nhiều nếu câu hỏi đúng. Câu hỏi đúng là câu nhân viên muốn hỏi nhưng không có dịp hỏi.
- Trước khi phỏng vấn, hỏi năm đến mười nhân viên ở các bộ phận khác nhau: nếu được hỏi giám đốc một câu, bạn sẽ hỏi gì? Gom lại thành danh sách, giữ nguyên tinh thần câu hỏi, có thể chỉnh câu chữ cho lịch sự.
- Gửi trước cho lãnh đạo danh sách chủ đề, không cần gửi nguyên văn từng câu. Điều này giúp họ chuẩn bị số liệu nhưng không học thuộc câu trả lời.
- Mở đầu bằng câu hỏi dễ về con người, như ngày đầu làm ở công ty, việc gì trong tuần họ thích nhất. Câu hỏi khó để giữa buổi, khi cuộc nói chuyện đã thoải mái.
- Hỏi "vì sao" nhiều hơn "cái gì". Nhân viên thường đã biết công ty làm gì; điều họ muốn hiểu là lý do của các quyết định.
- Khi câu trả lời chung chung, hỏi tiếp một câu xin ví dụ cụ thể. Đa số lãnh đạo sẵn lòng kể nếu được hỏi đúng cách.
- Sau khi viết, gửi lãnh đạo đọc lại phần lời trích. Thống nhất trước rằng họ sửa sai sự thật và câu chữ của mình, không viết lại câu hỏi.
Nếu có câu hỏi lãnh đạo từ chối trả lời, có thể ghi trung thực rằng câu hỏi này sẽ được trả lời vào thời điểm phù hợp, thay vì xoá hẳn. Điều này tuỳ sự đồng ý của lãnh đạo, nhưng thường làm bài đáng tin hơn.
Tin về hoạt động của lãnh đạo: khi nào đáng đăng
Không phải mọi chuyến công tác, cuộc họp hay buổi tiếp khách của lãnh đạo đều là tin cho bản tin. Câu hỏi để lọc rất đơn giản: sau hoạt động đó, có gì thay đổi với nhân viên hoặc với công việc của họ không? Nếu có, đó là tin, và tin nên viết về sự thay đổi đó. Nếu không, hoạt động chỉ nên xuất hiện trong lịch hoặc một dòng ngắn.
Ảnh lãnh đạo cũng cần tiết chế. Một bản tin bốn trang có năm ảnh lãnh đạo bắt tay, phát biểu, cắt băng sẽ khiến người đọc thấy đây là ấn phẩm phục vụ lãnh đạo. Ưu tiên ảnh lãnh đạo đang làm việc cùng nhân viên ở hiện trường, hoặc ảnh chính những người làm ra kết quả, còn lãnh đạo chỉ xuất hiện trong lời trích.
Khi lãnh đạo mới nhậm chức, bản tin có thể dành một bài giới thiệu, nhưng nên viết như giới thiệu một đồng nghiệp: họ từng làm gì, họ muốn tìm hiểu điều gì trong ba tháng đầu, nhân viên có thể gặp họ thế nào. Tránh liệt kê bằng cấp, chức vụ cũ dài dòng; một hai dòng là đủ.
Đừng quên lãnh đạo cấp giữa: trưởng phòng, quản đốc, tổ trưởng
Khi nói "lãnh đạo", bản tin thường chỉ nghĩ tới ban giám đốc. Nhưng với phần lớn nhân viên, người lãnh đạo họ gặp hằng ngày là trưởng phòng, quản đốc phân xưởng hay tổ trưởng ca. Những người này quyết định không khí làm việc nhiều hơn cả giám đốc, nhưng hiếm khi được nhắc trong bản tin, trừ lúc được bổ nhiệm.
Một mục nhỏ luân phiên giới thiệu một quản lý cấp giữa mỗi số có thể làm được nhiều việc: giúp các phòng hiểu nhau hơn, giúp nhân viên mới biết nên hỏi ai việc gì, và cho chính những người quản lý này thấy công việc điều phối thầm lặng của họ được nhìn thấy. Câu hỏi nên xoay quanh cách họ làm việc: một ngày bắt đầu thế nào, việc gì trong tổ khó sắp xếp nhất, họ học được gì từ lần xử lý sự cố gần nhất.
Cách viết vẫn theo nguyên tắc chung: chi tiết thay cho tính từ, việc làm thay cho chức danh, và để người được viết đọc lại trước khi đăng. Chỉ nên tránh biến mục này thành cuộc thi xem phòng nào nổi bật hơn; mỗi người một số, theo thứ tự đã báo trước, là cách công bằng và đỡ phải giải thích.
Góp ý với lãnh đạo khi họ muốn bản tin chỉ toàn tin tốt
Đây là tình huống khó nhất với người làm bản tin, vì người duyệt cuối thường chính là người được viết về. Một số lãnh đạo coi bản tin là công cụ động viên, muốn mọi số đều tươi sáng. Ý định đó dễ hiểu, nhưng kết quả thường ngược lại: nhân viên đọc tin tốt trong khi thấy chuyện khác ở chỗ làm, và dần coi bản tin là tờ quảng cáo nội bộ.
Khi góp ý, nên nói bằng hiệu quả chứ không bằng nguyên tắc. Thay vì "bản tin phải trung thực", hãy nói "nếu số này nhắc qua việc đơn hàng chậm và lý do, nhân viên sẽ tin hơn vào những tin tốt ở số sau". Có thể đề xuất thử một số có thêm mục hỏi đáp ngắn, nơi lãnh đạo trả lời hai ba câu hỏi thật của nhân viên, rồi xem phản hồi.
Cũng cần nhớ ranh giới của người làm bản tin. Quyết định chia sẻ điều gì, ở mức nào, thuộc về lãnh đạo; người làm bản tin góp ý, đưa phương án, nhưng không tự ý đăng điều chưa được phép. Nếu ý kiến hai bên khác nhau lâu dài, nên ghi lại rõ ràng phạm vi bản tin trong quy chế, để mỗi số không phải tranh luận lại.
Câu hỏi thường gặp
Thư giám đốc có cần xuất hiện ở mọi số không?
Không bắt buộc. Một thư có nội dung thật mỗi quý tốt hơn một thư sáo mỗi tháng. Nếu lãnh đạo không có điều gì cụ thể muốn nói, có thể thay bằng một lời trích ngắn trong tin khác hoặc bỏ trống mục đó số này.
Người làm bản tin có được viết thư thay giám đốc không?
Thường là có, nhưng nên dựa trên một cuộc nói chuyện ngắn với giám đốc về điều họ muốn nói, và để họ đọc, sửa trước khi đăng. Thư phải nói đúng ý và đúng giọng của người ký tên.
Có nên đăng ảnh lãnh đạo ở trang đầu mỗi số không?
Không nên thành mặc định. Trang đầu nên dành cho tin quan trọng nhất tháng, có thể là ảnh một tổ sản xuất hoặc một người được ghi nhận. Ảnh lãnh đạo xuất hiện khi chính họ là tin chính của số đó.
Nhân viên gửi câu hỏi phê phán lãnh đạo thì có đăng không?
Câu hỏi có tinh thần xây dựng, dù thẳng thắn, có thể đăng nếu lãnh đạo đồng ý trả lời. Câu mang tính công kích cá nhân nên chuyển sang kênh phản ánh riêng. Cách chọn và chỉnh lời câu hỏi nên được thống nhất trước với lãnh đạo.
Viết về lãnh đạo nghỉ hưu hoặc chuyển công tác thế nào?
Viết như một bài chia tay đồng nghiệp: những việc họ để lại, một vài kỷ niệm cụ thể từ người làm cùng, lời cảm ơn. Tránh liệt kê mọi thành tích; chọn hai ba điều mà nhân viên nhớ nhất về họ.