Bản tin nội bộ có tin đều đặn khi mỗi phòng ban có một người quen báo tin, và việc báo tin nhẹ đến mức họ làm được trong năm phút. Gửi thư chung "các phòng gửi bài cho bản tin trước ngày 20" gần như không bao giờ hiệu quả: thư rơi vào giữa hàng chục thư khác, không ai thấy đó là việc của mình, và người phụ trách bản tin đến ngày 25 vẫn ngồi trước trang trắng.
Bài này hướng dẫn cách dựng một mạng lưới cộng tác viên nhỏ trong cơ quan, công ty: chọn ai, nhờ họ làm đúng phần nào, dùng phiếu báo tin ra sao, nhắc thế nào cho không phiền, và cảm ơn họ cho họ muốn làm tiếp. Bài không bàn chuyện rút gọn báo cáo dài thành tin ngắn; đây là chuyện tìm ra tin ngay từ người trong cuộc.
Vì sao thư xin bài chung thường không ra tin
Người làm bản tin lần đầu hay tưởng rằng các phòng không gửi tin vì bận hoặc không quan tâm. Thực ra lý do phổ biến hơn là họ không biết chuyện gì là tin. Trưởng phòng kỹ thuật nhìn việc đổi một khuôn máy là chuyện thường ngày, không nghĩ ai ở phòng kế toán lại muốn đọc. Nhân viên kho vừa xếp lại cả dãy kệ cho dễ lấy hàng cũng không cho rằng việc đó đáng kể. Thư chung hỏi "có tin gì không" nhận về câu trả lời "không có gì đặc biệt".
Lý do thứ hai là sợ viết. Nhiều người giỏi việc chuyên môn nhưng ngại cầm bút, sợ câu văn vụng bị cả công ty đọc. Khi lời nhờ là "gửi bài", họ hình dung một bài văn hoàn chỉnh và lùi lại. Khi lời nhờ là "báo cho biết có chuyện gì, ban biên tập sẽ viết", gánh nặng giảm đi rất nhiều.
Lý do thứ ba là không ai được nhờ đích danh. Việc giao cho tất cả mọi người là việc không của ai. Một cái tên cụ thể ở mỗi phòng, được trưởng phòng đồng ý và biết rõ mình được nhờ làm gì, thay đổi hoàn toàn kết quả.
Chọn cộng tác viên: không phải người viết hay nhất
Người hay để ý chuyện xung quanh. Người phù hợp nhất thường là người biết ai vừa sinh con, tổ nào vừa đạt kết quả tốt, máy nào vừa được sửa. Họ có thể là thư ký phòng, tổ trưởng, hoặc một nhân viên lâu năm được nhiều người tin.
Có thời gian và được trưởng phòng đồng ý. Báo tin chỉ mất vài phút mỗi tháng, nhưng cộng tác viên cần biết trưởng phòng ủng hộ, để không bị coi là làm việc riêng trong giờ. Nên xin trưởng phòng cử người, hoặc ít nhất báo cho trưởng phòng biết người được nhờ.
Không nhất thiết là người có chức vụ. Trưởng phòng thường bận và có xu hướng báo tin thành tích của phòng. Một nhân viên bình thường dễ thấy những câu chuyện về con người hơn, mà đó lại là phần người đọc thích nhất.
Có mặt ở những nơi ít được nhắc. Xưởng, kho, đội xe, chi nhánh ở tỉnh khác, ca đêm. Mỗi nơi này nên có ít nhất một người báo tin, kể cả khi số người ở đó ít, để bản tin không nghiêng hẳn về văn phòng.
Thay người sau một hai năm. Làm lâu thì cộng tác viên có thể chán hoặc chuyển việc. Luân phiên giúp có góc nhìn mới và giúp nhiều người hiểu bản tin được làm ra thế nào.
Phiếu báo tin năm dòng: thứ duy nhất cộng tác viên phải điền
Thay cho yêu cầu viết bài, hãy đưa cho cộng tác viên một phiếu ngắn. Phiếu có thể là tờ giấy đặt ở bàn, một biểu mẫu điện tử, hoặc đơn giản là năm câu hỏi gửi qua tin nhắn. Mỗi dòng chỉ cần một hai câu trả lời.
- Chuyện gì đã xảy ra: một câu mô tả, ví dụ giả định "tổ đóng gói đổi cách xếp thùng, giờ mỗi ca xếp được nhiều hơn".
- Ai làm, ai biết rõ nhất: tên và bộ phận của người có thể kể chi tiết.
- Khi nào: ngày hoặc tuần xảy ra, để ban biên tập biết tin còn mới hay đã cũ.
- Vì sao đáng kể: điều gì thay đổi, ai được lợi, có gì khác so với trước.
- Có ảnh không: ai giữ ảnh, người trong ảnh đã đồng ý đăng chưa.
Phiếu càng ngắn, tỉ lệ điền càng cao. Nếu một chuyện có vẻ hay, ban biên tập sẽ tự liên hệ người được nêu tên để hỏi thêm. Cộng tác viên không chịu trách nhiệm về câu chữ, chỉ chịu trách nhiệm phát hiện chuyện.
Nên giữ lại các phiếu đã nhận, kể cả phiếu không được đăng. Sau vài tháng, chúng cho thấy phòng nào báo tin đều, phòng nào im lặng, và loại chuyện nào hay xuất hiện.
Lịch nhắc mỗi tháng mà không làm phiền
Nhắc quá nhiều làm cộng tác viên thấy bị đòi nợ; không nhắc thì ai cũng quên. Lịch dưới đây giả định bản tin phát hành cuối tháng, chỉnh theo ngày thực tế.
- Đầu tháng, ngay sau khi phát hành số trước: gửi lời cảm ơn kèm bản tin vừa ra, nhắc nhẹ rằng phiếu báo tin cho số sau nhận đến giữa tháng.
- Ngày thứ mười: nhắn riêng từng cộng tác viên một câu hỏi cụ thể, ví dụ "tháng này tổ mình có ai mới vào, ai sắp nghỉ hưu, có việc gì khác lạ không?". Câu hỏi cụ thể dễ trả lời hơn "có tin gì không".
- Ngày thứ mười lăm: hạn nhận phiếu. Ai chưa gửi thì ghé tận nơi hỏi năm phút; gặp mặt thường ra nhiều tin hơn nhắn tin.
- Ngày thứ mười sáu đến hai mươi: ban biên tập chọn tin, liên hệ người được nêu tên để hỏi thêm chi tiết và xin ảnh.
- Sau khi viết xong: gửi đoạn tin cho người cung cấp đọc lại, để họ yên tâm rằng chuyện của phòng mình được kể đúng.
Nếu đơn vị có nhóm chat chung của các cộng tác viên, chỉ dùng nó cho lời nhắc chung và lời cảm ơn; hỏi chuyện cụ thể thì nhắn riêng, vì nhiều người ngại kể chuyện của phòng mình trước mặt phòng khác.
Hỏi chuyện thế nào để ra tin có thịt
Khi một phiếu báo tin có vẻ hứa hẹn, bước tiếp theo là nói chuyện với người trong cuộc. Cuộc nói chuyện này không cần trang trọng như phỏng vấn; mười đến mười lăm phút tại chỗ làm của họ là đủ. Người được hỏi sẽ thoải mái hơn ở nơi quen thuộc, và bạn nhìn thấy tận mắt việc họ làm.
Bắt đầu bằng câu hỏi mở về việc cụ thể: "anh chị kể lại lúc bắt đầu đổi cách xếp thùng thì thế nào?". Tránh câu hỏi chỉ trả lời có hoặc không. Khi họ kể, chú ý những chi tiết người ngoài không biết: khó khăn bất ngờ, người đã giúp, điều họ học được. Một tin nội bộ hay thường nằm ở chi tiết nhỏ chứ không ở con số tổng.
Ghi chép ngay, kể cả tên đầy đủ, chức danh, tên tổ, và hỏi lại cách viết tên khi không chắc. Trước khi chào, hỏi thêm một câu: "trong phòng mình còn ai làm được việc gì đáng để mọi người biết không?". Câu hỏi này thường mở ra tin cho số sau. Cuối cùng, cho họ biết khi nào bài ra và rằng họ sẽ được đọc trước phần nói về mình.
Loại tin mỗi bộ phận hay có mà ít khi tự báo
Bảng dưới gợi ý những chuyện thường xảy ra ở từng bộ phận nhưng người trong cuộc ít khi nghĩ là tin. Đưa bảng này cho cộng tác viên giúp họ nhận ra chuyện đáng báo.
| Bộ phận | Chuyện thường bị bỏ qua | Vì sao người khác muốn đọc |
|---|---|---|
| Xưởng, sản xuất | Đổi cách làm một công đoạn, sửa được máy hỏng lâu, tổ không có sự cố trong nhiều tháng | Người văn phòng hiếm khi biết sản phẩm được làm ra thế nào |
| Kho, giao nhận | Sắp xếp lại kho, giao kịp một đơn gấp, xử lý hàng bị trả về | Cho thấy công sức phía sau mỗi đơn hàng |
| Kế toán, hành chính | Đổi cách nộp chứng từ, rút ngắn thời gian thanh toán cho nhà cung cấp | Liên quan trực tiếp đến việc của mọi phòng |
| Kinh doanh, chăm sóc khách | Một lời cảm ơn của khách, một phàn nàn được giải quyết khéo | Người làm ở khâu trước biết sản phẩm đến tay khách ra sao |
| Bảo vệ, tạp vụ, lái xe | Một lần nhặt được đồ trả lại, một chuyến xe vượt mưa lũ đúng hẹn | Ghi nhận những người thường vô hình trong tổ chức |
Những tin trong bảng đều là ví dụ giả định về loại chuyện, không phải gợi ý phải có mỗi tháng. Có tháng một bộ phận không có gì đáng kể; khi đó đừng ép, vì tin gượng ép làm loãng cả số.
Cảm ơn người gửi tin để họ gửi tiếp
Mạng lưới cộng tác viên sống được nhờ sự ghi nhận. Cách ghi nhận đơn giản và hiệu quả nhất là ghi tên người báo tin ở cuối bản tin, trong một dòng như "Số này có sự góp tin của…" kèm danh sách. Nhiều người không đòi gì hơn việc tên mình được nhắc đúng.
Cách thứ hai là phản hồi kịp thời. Khi một tin được chọn, báo ngay cho người gửi; khi tin không được chọn, cũng nên nói vì sao, ví dụ đã có tin tương tự số trước, hoặc để dành cho số sau khi có thêm ảnh. Không gì làm cộng tác viên nản bằng việc gửi tin rồi im lặng hoàn toàn.
Nếu đơn vị có điều kiện, cuối năm có thể mời các cộng tác viên một buổi gặp mặt nhỏ, hoặc đề nghị lãnh đạo ghi nhận trong buổi tổng kết. Hình thức ghi nhận cụ thể là quyết định của từng nơi; điều quan trọng là người đóng góp cảm thấy công sức của họ được nhìn thấy, chứ không bị coi là đương nhiên.
Một điều nên tránh là biến việc báo tin thành chỉ tiêu, kiểu mỗi phòng phải có ít nhất hai tin mỗi tháng. Chỉ tiêu sinh ra tin độn: phòng nào cũng gửi cho đủ số, ban biên tập phải đọc nhiều hơn mà chọn được ít hơn, còn cộng tác viên thì coi việc báo tin là thủ tục phải nộp. Mạng lưới chạy tốt khi người báo tin thấy mình đang kể chuyện của đồng nghiệp cho cả nhà biết, chứ không phải nộp bài cho đủ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên trả thù lao cho cộng tác viên bản tin nội bộ không?
Tuỳ chính sách đơn vị. Nhiều nơi không trả tiền mà ghi nhận bằng cách nêu tên, khen thưởng cuối năm hoặc tính vào đánh giá công việc. Nếu có thù lao, nên quy định rõ trong văn bản để công bằng giữa các phòng và tránh hiểu lầm.
Phòng ban nào không bao giờ gửi tin thì làm sao?
Đến tận nơi, hỏi trực tiếp trưởng phòng hoặc vài nhân viên những câu cụ thể về tháng vừa qua. Thường các phòng im lặng không phải vì không có chuyện mà vì không ai được nhờ rõ ràng, hoặc họ nghĩ việc của mình không ai quan tâm.
Cộng tác viên báo tin sai thì ai chịu trách nhiệm?
Ban biên tập chịu trách nhiệm về những gì được đăng, vì vậy mọi tin đều phải kiểm lại với người trong cuộc trước khi in. Cộng tác viên chỉ phát hiện chuyện; việc xác minh tên, ngày tháng và chi tiết là phần việc của người viết.
Có nên cho nhân viên tự gửi bài viết dài không?
Nên mở cửa, nhưng nói rõ ban biên tập có quyền rút gọn và chỉnh câu chữ, và người viết sẽ được đọc lại bản đã sửa trước khi đăng. Bài tự viết thường có giọng riêng rất quý, chỉ cần giữ độ dài phù hợp với số trang.
Một người kiêm cộng tác viên cho hai phòng có được không?
Được nếu hai phòng nhỏ và làm việc gần nhau. Khi một phòng lớn hoặc ở địa điểm khác, nên có người riêng, vì một người khó nắm chuyện ở nơi mình không có mặt hằng ngày.