Muốn biết nhân viên có đọc bản tin nội bộ không, cách đáng tin nhất là kết hợp ba nguồn: những dấu hiệu nhìn thấy tại chỗ làm, một phiếu hỏi rất ngắn, và vài cuộc trò chuyện trực tiếp với từng nhóm người đọc. Chỉ dựa vào một nguồn thường cho kết quả sai: phiếu hỏi cho câu trả lời lịch sự, số lượt mở thư không cho biết ai đọc hết, còn cảm nhận của ban biên tập thì luôn lạc quan.
Bài này dành cho người làm bản tin cơ quan, công ty muốn kiểm tra sau vài số đầu, hoặc khi cảm thấy bản tin ngày càng ít được nhắc tới. Nội dung đi từ những dấu hiệu dễ quan sát, cách làm phiếu hỏi năm câu, cách trò chuyện để nghe được ý thật, tới cách đọc kết quả mà không tự an ủi mình và những điều nên đổi ở số kế tiếp.
Những dấu hiệu có thể quan sát mà không cần hỏi ai
Trước khi làm khảo sát, nên để ý trong một tháng. Những dấu hiệu dưới đây không cho con số chính xác, nhưng cho biết nên hỏi gì khi làm khảo sát.
- Chồng bản tin giấy đặt ở căng tin, phòng chờ vơi đi bao nhiêu sau một tuần, và có bản nào bị bỏ lại trên bàn ăn hay thùng rác không.
- Có ai nhắc đến nội dung bản tin trong cuộc nói chuyện, cuộc họp, nhóm chat, chẳng hạn "đọc bản tin mới biết tổ bên làm được việc đó".
- Người được nhắc trong bản tin có kể lại rằng đồng nghiệp chúc mừng, hỏi thăm sau khi đọc không.
- Có ai gửi góp ý, đính chính, hay xin đăng tin cho số sau mà không cần nhắc.
- Bản tin dán bảng có ai dừng lại đọc vào giờ nghỉ không, hay người ta đi qua không nhìn.
- Khi một thông tin đã đăng trong bản tin, ví dụ lịch khám sức khoẻ, vẫn có nhiều người hỏi lại như chưa từng biết.
Ghi lại những gì thấy được trong một cuốn sổ nhỏ, kèm ngày. Dấu hiệu rời rạc không nói được nhiều, nhưng ghi đủ vài tháng sẽ thấy xu hướng: bản tin được nhắc nhiều hơn hay ít hơn, ở bộ phận nào, sau loại tin nào.
Năm câu hỏi đủ dùng cho phiếu khảo sát
Phiếu hỏi càng dài, người trả lời càng qua loa. Năm câu dưới đây đủ cho phần lớn bản tin nội bộ; có thể in ra giấy hoặc làm biểu mẫu điện tử, không cần ghi tên.
| Câu hỏi | Dạng trả lời | Để biết điều gì |
|---|---|---|
| Ba số gần nhất, bạn đã đọc mấy số? | Chọn: không số nào, một, hai, cả ba | Mức độ tiếp cận thật, không phải cảm tình |
| Bạn thường đọc bản tin ở đâu, lúc nào? | Chọn nhiều: tại bàn, căng tin, ở nhà, trên điện thoại, chỉ xem bảng tin | Hình thức và kênh nào đang hiệu quả |
| Mục nào bạn đọc trước tiên? | Chọn một trong các mục cố định | Mục nào kéo người đọc, mục nào bị bỏ qua |
| Có tin nào trong ba số gần nhất bạn còn nhớ không? Đó là tin gì? | Trả lời ngắn bằng chữ | Bản tin có để lại gì trong đầu người đọc không |
| Bạn muốn số sau có thêm hoặc bớt điều gì? | Trả lời ngắn bằng chữ | Gợi ý cụ thể để sửa |
Câu thứ tư là câu quan trọng nhất và cũng khó trả lời nhất. Nếu phần lớn người trả lời không nhớ được tin nào, đó là tín hiệu rõ ràng hơn mọi điểm đánh giá hài lòng. Tránh câu kiểu "bạn đánh giá bản tin bao nhiêu điểm trên mười", vì người ta thường cho điểm cao cho lịch sự, và con số đó không giúp gì cho việc sửa.
Làm khảo sát sao cho người ta trả lời thật
Không ghi tên, và nói rõ là không ghi tên. Nhân viên ngại chê một ấn phẩm mà lãnh đạo quan tâm. Khi phiếu không ghi tên và được thu bằng hộp kín hoặc biểu mẫu không yêu cầu đăng nhập, câu trả lời thẳng thắn hơn.
Không để cấp trên phát và thu phiếu. Nếu trưởng phòng phát phiếu rồi đứng chờ thu, người ta sẽ viết những gì trưởng phòng muốn đọc. Nên để ban biên tập hoặc cộng tác viên làm việc này.
Chọn thời điểm vừa phát hành xong. Hỏi trong vòng một hai tuần sau khi số mới ra, khi nội dung còn nhớ. Hỏi vào cuối năm về cả năm thường chỉ nhận được cảm tưởng chung chung.
Hỏi cả người không đọc. Nếu chỉ đặt phiếu kẹp trong bản tin, người trả lời là người đã đọc. Muốn biết vì sao người ta không đọc, phải phát phiếu ở nơi khác, như giờ giao ca hay buổi họp toàn thể.
Không làm quá thường xuyên. Một hai lần mỗi năm là đủ. Hỏi mỗi tháng làm người đọc mệt và câu trả lời ngày càng qua loa.
Trò chuyện với từng nhóm: cách nghe được ý thật
Phiếu hỏi cho biết cái gì; trò chuyện cho biết vì sao. Mười lăm phút với một nhóm nhỏ thường cho nhiều ý hơn cả trăm phiếu.
- Chọn ba bốn nhóm khác nhau: một nhóm văn phòng, một nhóm ở xưởng hoặc hiện trường, một nhóm nhân viên mới vào dưới một năm, một nhóm người lâu năm.
- Mỗi nhóm bốn đến sáu người, cùng cấp bậc, không có trưởng bộ phận ngồi cùng.
- Mang theo số bản tin gần nhất, đặt lên bàn, hỏi mọi người lật từng trang và nói điều đầu tiên họ nghĩ khi nhìn vào.
- Hỏi câu cụ thể thay vì câu chung: "trang này có tin gì bạn muốn kể lại cho người nhà không?", "có chỗ nào bạn bỏ qua không đọc, vì sao?".
- Ghi lại nguyên văn những câu đáng chú ý, không ghi tên người nói.
- Kết thúc bằng câu: "nếu được làm biên tập một số, bạn sẽ đăng gì?". Câu này thường cho những ý tưởng tốt nhất.
Người làm bản tin nên tự mình ngồi nghe, không giao hết cho người khác. Nghe tận tai một công nhân nói "bản tin toàn chuyện trên văn phòng" có sức thay đổi cách làm hơn đọc cùng câu đó trên bảng tổng hợp.
Đọc kết quả mà không tự an ủi mình
Sau khi có phiếu và ghi chép, cám dỗ lớn nhất là chỉ nhìn vào phần tích cực. Mười người khen mục chân dung và ba người nói không bao giờ đọc, người làm bản tin dễ nhớ mười lời khen. Nhưng ba người kia có thể đại diện cho cả một nhóm lớn không được hỏi tới, như ca đêm hay chi nhánh ở xa.
Một cách đọc kết quả công bằng là chia theo nhóm người đọc, không gộp chung. Bản tin có thể rất được văn phòng ưa thích nhưng gần như vô hình với xưởng; con số trung bình che mất sự chênh lệch đó. Ghi rõ mỗi nhóm có bao nhiêu người trả lời, vì nhóm ít người trả lời thường chính là nhóm ít đọc nhất.
Cũng cần phân biệt giữa điều người đọc nói và điều họ làm. Nhiều người nói muốn đọc tin kinh doanh của công ty, nhưng khi được hỏi nhớ tin nào, họ nhớ chuyện một đồng nghiệp hay một tổ cụ thể. Khi hai điều này mâu thuẫn, điều người ta nhớ thường đáng tin hơn điều người ta nói là thích. Ghi lại cả hai, và thử thay đổi dựa trên điều người ta nhớ.
Sửa số sau: đổi một hai thứ, không đổi tất cả
Kết quả khảo sát thường đưa ra cả chục góp ý. Đổi hết một lúc vừa tốn công vừa không biết thay đổi nào có tác dụng. Hãy chọn một hai điều quan trọng nhất, có thể làm ngay, và đổi trong số kế tiếp. Ví dụ giả định: chuyển mục chân dung lên trang đầu vì đó là mục được đọc trước tiên; thêm một chồng bản in riêng cho ca đêm vì nhóm này cho biết không bao giờ nhận được bản tin.
Khi đã đổi, nói rõ với người đọc. Một dòng nhỏ ở đầu số kiểu "theo góp ý của nhiều anh chị, từ số này mục chân dung chuyển lên trang đầu" cho người trả lời thấy ý kiến của họ có tác dụng, và lần khảo sát sau họ sẽ trả lời nghiêm túc hơn.
Sau hai ba số, kiểm lại bằng chính những dấu hiệu quan sát ở phần đầu: chồng bản tin có vơi nhanh hơn không, có ai nhắc tới mục mới không. Nếu không thấy gì thay đổi, đừng vội kết luận góp ý sai; có thể thay đổi chưa đủ rõ, hoặc vấn đề nằm ở chỗ khác như kênh phát hành. Ghi lại để lần khảo sát sau hỏi kỹ hơn.
Một điều nên tránh là đổi theo người góp ý to tiếng nhất. Trong buổi trò chuyện, thường có một hai người nói nhiều và chắc chắn, ý kiến của họ dễ lấn át. Trước khi đổi, đối chiếu lại với phiếu hỏi: nếu góp ý đó chỉ xuất hiện ở một người, cứ ghi lại, chờ xem số sau có ai nhắc tới nữa không.
Báo cáo với lãnh đạo bằng điều cụ thể
Lãnh đạo thường muốn biết bản tin có hiệu quả không, và hay mong đợi một con số. Đừng tạo con số đẹp từ phiếu đánh giá hài lòng; thay vào đó, báo cáo bằng điều cụ thể: bao nhiêu phần người trả lời đã đọc ít nhất hai trong ba số gần nhất, chia theo nhóm; những tin nào được nhớ nhiều nhất; nhóm nào gần như không được tiếp cận và đề xuất sửa thế nào.
Kèm theo vài câu nói nguyên văn của người đọc, không ghi tên. Những câu như "đọc bản tin mới biết chị tạp vụ tầng ba đã làm ở đây mười lăm năm" cho lãnh đạo thấy giá trị của bản tin rõ hơn mọi biểu đồ. Ngược lại, câu "bản tin toàn chuyện sếp" cũng nên được đưa vào, vì lãnh đạo cần biết để hỗ trợ việc thay đổi.
Cuối cùng, nêu rõ những gì cần lãnh đạo quyết định hoặc hỗ trợ: thêm kinh phí in cho ca đêm, cho phép đăng tin kinh doanh ở mức chi tiết hơn, hay giao thêm người. Một báo cáo kết thúc bằng đề xuất cụ thể có khả năng được duyệt cao hơn một báo cáo chỉ mô tả hiện trạng.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên khảo sát người đọc bản tin một lần?
Lần đầu sau ba số để chỉnh hướng sớm, sau đó khoảng mỗi năm một lần. Giữa các lần khảo sát, dựa vào quan sát và góp ý tự phát. Hỏi quá dày khiến người đọc mệt và câu trả lời kém chất lượng.
Bản tin điện tử có cần khảo sát không khi đã có số lượt mở thư?
Vẫn cần. Lượt mở thư chỉ cho biết thư được mở, không cho biết người ta đọc đến đâu, nhớ gì, và có những công cụ còn tính sai lượt mở. Số liệu này hữu ích để so sánh giữa các số, nhưng không thay được việc hỏi trực tiếp.
Kết quả khảo sát quá tệ thì có nên dừng bản tin không?
Chưa nên dừng ngay. Kết quả tệ thường chỉ ra một hai nguyên nhân cụ thể như sai kênh, sai giờ, nội dung xa người đọc. Thử sửa trong vài số rồi đánh giá lại. Nếu vẫn không cải thiện, cân nhắc đổi hình thức thay vì bỏ hẳn.
Có nên công bố kết quả khảo sát trên bản tin không?
Nên công bố tóm tắt và những thay đổi sẽ làm. Không cần đăng mọi con số, nhưng người trả lời cần thấy ý kiến của họ được ghi nhận. Tránh đăng những câu góp ý có thể nhận ra người viết.
Ai nên đọc phiếu khảo sát gốc?
Ban biên tập và người duyệt bản tin. Phiếu gốc, nhất là phần trả lời bằng chữ, không nên chuyển cho trưởng các bộ phận, vì có thể đoán được người viết qua cách hành văn hoặc nội dung.